Full text of "Symbolae criticae ad historiam scriptorum rei metricae Latinorum scripsit ... Hermanus Wentzel"

See other formats

SYMBOLAE
CRITICAE AD
HISTORIAM
SCRIPTORUM REI
METRICAE...

Hermann Wentzel

fe3 H

SYMBOLAE CRITICAE

HISTORIAM SCRIPTORI; M EEI METRTCAE
LATINORUM.

AD SUMMOS IN PIIILOSOPITIA HONORES AR AMPLISSLMO
PHILOSOPHORUMISACAIlUMIAUIADHISAUliATISLAUIEKSI

UNA CUM SUBIECTIS SENTENTKS CONTEOUEESIS

DIE XXX. MEXSIS JUIJI A. ClMftmvHT

ADUERSARIORUM PARTES SUSOLPIENT

BACH, EHILOSOPHIAE DOCTOE.
OBEMIICK, SEHIN. PHILOL SOD.

UDLKMANN, aEjns. fhilol. sod.

URATISUTJIAE

I0RMI8 GRA38U BARIHU ET SOC. (W. IRIEDRICH.I

siT.irsn

ORDINE RITE IMPETRAKDOS

H. I. 0. C.

PATKI ■ OPTIMO

FILIUS ' PIENTISSIMUS

Digitized b/Cooglc

Quid mihi fucrit consilii in libello scribendo, ne pcrperam
intellogar, pauca praefanda Bunt. Cum cnim ante hos V
annos FRED. HAASE uir clarissimus codicem inihi uetu-
stissimum Bambergen.sem (H. I. IIII. 15) oiferret, euius ope
MaUii Tiieodori uerba, quae nondum in publicum usum col-
lata in eo continentur, refingerem, factum est ut in metricos
latinos inquirerem , a qnibus mox animaduerti tutius mihi

ipso iisdem uitiis obseBso, quibus reliqui iam noti libri iis-
que ideo neutiquam praeferendo. praeterea cura nuncius
ad me allatus esset Henrieo Keilio, qui multarum urbium
bibliothecas adiit, uouam grammaticomm latinorum editio-
nem parandi curam delatam esse, Mallium libenter abieci
totumque metricorum latinorum stutlio me ilare constitui.
nequc crat quod ad hos me deiectum esse dolerem. nam
non diu apud eos uersatus quae uiri doctissimi dc iis ct
praceipue do aetate eorum antea protulerant, ita se habere
plerumque doprohendi, ut correctionem ualde requirerent.
hanc quominus afferrem ea qua par esset absolutione per-

Digitizod tiyGoogle

fectioneque me et spatium impediuit Iibellis Iiuiusmodi coti-
uessuin et ualitudo mea studiis aliquanidiu infestissima.
sed quantmncunque iu iis, quae seripsi, deside.rabitur, nulli
fore spero ut pro uirili parte ueritati non inseruisse ui-
dear, quain me scientem nusquam uiolasse uix opus est
afnrmare.

Digitized byGoogle

Pritiaquain ad propositum noslrum aggredimui', ut quo tomporum
ordine uixcrint liic.rid jci-q)ti:] , f s l.nini liMplorciuus , r£iinc:dani df
re metrica npud Homanos exorta noljis uidentur esse praemittenda,
<joac pleraque quamquain nos non fugit e Utterarum liistoria roma-
narum satis osic ccignita, taiucn dis|'iiln: ic iiu-ti :■- c;ipitc ne careat,
|j«iieis exptjnciidri censemiis.

Romanos cum in omnibus fere artiljus tum iu re inctrica
uias a Graccis sibi designntns tcmiisse ioter omaes constat. Sa-
turnio enim uersu cxccpto, etiius origo (qtiamjunm latini gramma-
tici id rjegant) ') a Roiiiunis est trahcnda, qui primis temporibus
quicquid animos corum mouebnt, ut in niimcrum qucndam rcdi-
gerent, eo sunt usi a ), quaecunque inelra aut in fabulis componen-
dis aut in carminibus pnngondis adliibebant a Graccis transtulcrunt
eorumquc nonnullis ucluti hexametro frequenti usu ciuitntem dede-

') Atil. Furt, 8. § 1 p. 323 Gnisf. 2li79 Futscb. ,de saturnio uersu
dicEndum est, quem nostri c.vistiniiiiiiiiuiit ji i-i i p ii nrn cs?i- IiiiiiiMii n^iunia.
red fiiliuntur. ii [iivicri:! e.n-.-.n uurii^ et multifl modis trnctatus cst' e. q, s.
cf. Terent. Muur. u. 24G7 Jllar. Uict. III. 18. § I p. 190 G. 2587 P. Plot
Sacerd. 5. § 18 p. 261 G. 2650 P.

a ) cf. Fcstus s. u. Sulurno p. 133 ed. Itom. ,nersus quoque nntiquis-

quibus et a Naeuio bellum Punicnm Bcriptum est et a maltis aliis plura
composita sunt.' Uarro de ling. lat. VII, 36. ,Fauni doi Lntinorum ita
ut Faunus et Fauna sit. bos uerslbus quos uor nu! Hnturnins in siliiesli-ilin»
locis traditnm est solil.os fari fiilura.' Plucidi glossae p. 462. (Maii Coll.
[lat. ttim III.) Bernliardy liist. rom. litt- ed, alt. p. 1G6.

OiijiiizaDD/Google

runt. id quod prius factum esse non putest quam gentibus uici-
nia dcuictis Romnnus belluni inm in rfmotmrrs Italine partes trans-
misit ct Tarento rcliqiilsquc Gracciac Jlngnac urbibus cxpiignatia
cognitionem gruecae oruditionis, quae ea ii) rcgione ccrtnm sedem
reppercrat, cepit. itaque non multum post quam tnta Italia ditio-
nis romannc focta est, non dcfucre qui utramque linguam pnrlter
cullentes, (utidc ,sem!graeci' sunt dicti) '), Iii)inanos ad speciem quan-
dam rloctrinnc ntque elegautiae prouehercnt. Lwius enim Andro-
nicwi, qui primus fnliulus scripsit, (quae quaoquam ud graeca arche-
lypa eundcm ferme rationem habuerint, quam Weissii nostri trn-
goediae ad Sliakospearii, imde sint dcpromptae, tamen ad colendos
poliendosquc mores qui tum erant non nihil uidentur contulissc),
metris gruecis in lingunm romanam tradurtis quanta ea esset agi-
litate babilitatrqur oslcndit ramque iam aliquantulum cxcultam iis

Lii

') Sueton. de »11 . gr. c. 1: ,6i quldrjiu ;!iiii.jiii=s!iui (ioiuorum, qui iiricui
et poetao et s, iniarn.Li cv.v.A, (Liiiiuiu u'. liniiiuiii dico. utra-

quo lingua domi forisque docuisso adnotum est).' o. q. a.

') Hor. opp. IL 3. 387.

■) CIc. de legg. II. 27 § G8 ,incisani ne plus quattuor lierois ueraibus
quos lonoo, appellat Emiiun.' Forlim. 8 § 3 p. 33H G. 2690 P. ,hunc En-
nius tonsxm uocat.' — Auetor frgm. de oaeauria in Mallii Theod. ed. Hou-
niogflriuna p. 93. (p. 582 ed. Gnisf. acript. rei metr. lat.) ,heiamelros antem
apud latinoa primum fecisse Ennius traditnr eosque longoi uocat' et Isidor.
OriEB- 1. 38. S 6 p. 63 ed. Otto. ,hexumetroa autoin ladnos primum foeiaso
Ennius traditur eosqua longoi uocuuit.' praeterea cf. Geil. XVISL 15. 5 1
,in longii ueitibus qui hcxametri nocantnr.' Ouid. Am. 111. 1. 66 ,crgo adea

Digiiizcd B/Cooglc

lium libros scripsit uel tragoedias uel eomoedias uel carmina
philnsopbica c Graccis imitondo txpreaa* ucl quanim spccimina
dedit saturas, io iis omnibus multtim uariumqiie diuersissitiioruui
graecorum metrorum usuin regnare frngmentu ab I, Uahlenio di-
gcsto ostendunt. Coiunicmoraudi sunt dcinde Plautus ct Terentius
qui cum multo maiorem iambico uersui concederent licentiam

bulas Plautinas ct Tcrcntianas alligatas esse negarent '). Omitto
reliquos tragieos et comicos poctas plus minusuc ab exemplo su-
periorum pendent.es, ut poetis lyricis eandem atque illis me-
trorum cognitionem fuisse driuonstrem. iuter quos , doctus' a )
Catvltvs graccue cruditionis uestigia premens noua eanue non pauca
adhibuit nietra carmiuibus fingcndis ueluti choliambos hendecasyl-
labos priapeos galliambos. eum multo uaiietate uictrorum supcrat
.numerosus' 3 ) Horativs lyricorum romanorum princeps, qut Alcaei
Kapphus aliorum graccorum lyricorum carminibus in romana terra
collocatis inccrtuni rcliquit utruui raagis cssct admirandum argu-
mentum an forma. ac qui eum exceperuut poetae Bassius Spu-
rinna Pelronlus *) Stativs Martialk Septimius Serevus a ) Ausonius, ut

et iMi/ii venibui odde breuis.' Dioin. 111. 13. § l p. 462 G. 403 P. ,super
quas appellationcs etiam latino mnra longm dicitur.' Osann. Anal. crit.
p. 31. — Ubi Kniiius hG.xnniuiriim uocauerit uersum longum mihi non tam
dubium uidetur esse quam Uohienio nullam eertam ci fragmenlo sedem
assignanti (Inc. frgm. XXVI. p. 178). in septimo enim iibro, quo poetu
punicum bellum aggrcssus cst canere, prope uersus u Cicerone in Brtitfl
§§ 76. 71 laudatos

scripsere alii rem
uorsibus quos olim Fnunei uatesque canebant,
Quuta neque Mnsarum seopulos quisquam supnrarat
sntis iustum illis uerhis fuisse locum aftirinauerim. ct. Uabl. p. 34.

■) Prisc. de metr. eom. % 1 p. 410 G. 1319 P. ,miror quosdnm ucl
abncguro esae in Tcrcntiis comoediis mctra ucl ca qunsi orconu quncdam
et ab omnibus doctis semola sibi solis cognita esse nfflrmnro.'
') Tercnt Maur. u. 2561.
") Ouid. Trist IIII. 10. 49.

') Terent Munr. u. 2486 ,Horatium nidemus uersus tenoris hniua (sc.
dimetri iumb. calat.) nusquam locasse iuges: ot Arbkcr disertufl lihris suis
frequentat'

°) Terent Maur. u. 188il ,i[iii uiulltjs h-geri! ncgaiit hoc corporo mctri
Komanos aliquiil ufinrn» .scrjjjtitd« [xietas: riiikiu Seiitimiai qui scripsit
opuscida nupor ancipitem tali contauit carmine lamim.' De metro iihilicio

Digitized b/Cooglc

metra nondum in usum Romanorum rccepta nssumerent, minus
arlificioso quodani impetu quam noui inaui studio dtietos esse con-
Gtendiim cst.

Iam igitur cuin lanla copia poelaruui pnrntn cssct, raos mulli
fuerunt qui (>raiiii[ialins Mmliis Itomac suscilalis ciuii poctis tuui
praeciptie 1'luuti et Terentii fitbulis interprctandis operain dareut.
et quanquam plerumque id ita quideiii factuiu cst, ut indicein fa-
bularuui tBiituinmodo cunticercnt uel in obscuras quasdam diclio-
nes inquirerent, tunen facore non potuerunl quin ct melrorum
nou uullam hahercnt rationem. quod qui primua, quautum scimus,
fecit foit L. Cornelius Sisenna, clarissimus urator ideinque rerum
Komanarum scriptor, e euius commcntariis Ruiiiius non nulla fra-
Rinenta ad rcin iiir.ncaui iu.Tliriouiia SLTiiauit, (|uao liitschelius col-
lecta illuatraull '). post Sisennani qui iu coiiniieutariis inetrit quo-
que tctigerint si qiiacritni', c iragmciiLb al> codem Ilutino traditis
i 1 1 1 f 1 1 l 1 i licct Aspni?ii i ) in Torentii Scaimii/i 1 ) in Plauti et Euan-
thium*) inTeivnl.ii comoodias comuicuianos srriiisissc. hos tres solos
eertum cst omniiim Plautinorum Tcrentianonimqiic inteq>retum ra-
tiones numerorum a porrti.i comicis ailliilihoruiu o*;>lurare eonatos
esse. nani qui aurtoros iti Ruliuiatio luiliriilo s ) rxtant, qui bcne
noucrint in Terentii Plautiquc fabulis mciisuram esse, omnes in
eo uersatos esse, ut melra expoiierctit, eogitari nou posse Rit-
scliclius ogrcgir. detnoiistrauit. Lyriooniin poelamm nulli praeter
Horatium honos babitus cst, in qnem conimenlarii mctrici scrihc-
rentur, aiquc id ita. quideiu ut mctrorum ralione ostcnsn nrtigra-
phi de mctris Iloratittnis disputationcm ndkcront cnque libris suis
finem imponerent. Sed hiicc. bactcuus dc soln.-li.isiis mctricis. —

Iam ueniuius ad propositum nostrum, ut qito ordine qui sin-
gulia lihris inetrn docucrunt uixissc uerisiinile cst singulos dein-
ceps proponnmus. quorum primum Itomanis rrm metricnm enpo-
suisse LiHTtHiei/i eenseo omissis et illo Ennia fubuloso, quem, tit

h. 1. aEitttr quod apiui pnetas lalinos se non repperisse Atilins Fort. 5 § 2
p. 322 G. 2678 P. confitetur. cf. nuae capits quarlo eo de loco dicomua.

') Ritachelitte de uet. interpp. p. 4.

») Rufin. de metr. com. § 2 p. 378 G, 2705 P.

») ibid. § 20 p. 384 G. 2711 P.

') ibid. § 1 p. 378 G. 2705 P.

«) ibid. § 30 p. 387 G. 2713 P.

DigitizGd t>y Coogle

Siietonius narrat '), Lncius ('(•tta .iliws lilinis du 1it(c:'is syllaliisiiR
itemque de mctris' cdidlsse affirmat et Corrulio Epicadn, quem
et Cortulio Epkadn, quem de metria scripsissc unum testimonium
extat 2 ), quod ciuii Suctonlus 5 ), qni nffcrt CorECliiun qucndnm Epi-
eadtiru Sulhie lilirum, qucni is de rcbtis suts imperOctinii reliqnis-
set, suppleuisse, niliil dc studiis llliua in re tnetrica positis com-
mcmorct ct cum practcrcn auct.orcs tantunt postcriorcs uclut Cha-
risius Arnubiiis Macrobius i-um cn^uouissc uideaiitur, pariuit habet
nuctoritatis quain ul lCpicadum nietricuin et Sullac libcrutnt unum
cundcinquc scriptortnt cssc putetnus. itaqtic ncscio nn opporlu-
uiiis sit Epicaduin, qui dc metris scripsisse dicitur, in miilto po-
stcrlorn tetnpora rcferrc *),

II, MAECUS TEREHTOJS UAItRO.

Ililichl qunestiones Uarronianac. Bonune 1815 (jjg 12. 13. 14. 15.).
Sane cxpectandum crat, ut Uarro, qui omoes forc humanae
coguitionis partcs perscrutatus est, rem quoque nietricam in orbem
atudiotitm siiorum uocaret inultumqiic ad rant rcctius pcrspiclcn-
dain affcrrct. quod vbi fccissct niliil anlc liilsehclium constabat,
qui primus ca qua insignls est elrgantia atque acie iugenii iu
bsiic rrm ita inquisiuit, ut qune ntitca fuerant ignota iuccrtnue
nunc ita cxplannta aint, nt sibi quisque confitcri dcbeat csse pcr-
sunsum. est cnim ab illo uiro liicitlcntissiiiiis nrguiiieiitis demon-
strntum Unrroncm dc metris quid stntuerct in libris, quos dc lin-
ffiia latina ad Marccllvm scripsit, et ut uidcttir in eorum libro se-
ptiiuo exposuisse. praetercn i-docciuiir etitii in nmiem tli.<rr)i!itiiirmu
libris dc Dnmeria Bcripsisse, quanquain non in omnibus, tanien
certe in iis, quibus arithmclieam .Lreoiiictrinm iiiusieiiiu ^raiumatl-
cam rhetoricam enucleauit. Locum perdigmiiu ipii nimotarelur
affcrre oblitns cst Etitsclieliiis c Scrnii tractatu dc accentibus"), qui
ad disciiilinam scptimam, quac musica fuissc fcrtur, inihi uidetur
rcfercuiius esse. —

') Suel. dc 111. gr. c. 1.

») Max. Uictor. de carm. her. § 5 n. 388 L. 1357 P.
*) Suet de ill. gr. c. 12.

*) cf. OsanmiB beitr. II. p. Hofl. anti. 8, qni lorjis ad Kpkutlum pcr-
mles collegiu
') In Endlicbcrl Aiialccds gramin. p. 530 (_§ 21).

DigitizGd t>y Coogle

LTL CAESIUS BABSTIS.

O. /iHn, Persii satirae pp. 321 seqq. XXVIII iaqq.
In hoc uno ommum, qui cxtant inetricorum (nisi forte Tc-
rentianum appellas puctam), oplime putest intellogi quam arctc
Cohaescrint primis temporibua ratio aique usus. qui cum ad Ne-
ronem librum dc mctris scripsissc a Rufino 1 ) tradatur, niliil hnbet
dubitationis ijuin sit habendus idcm atquc ille eiusdem nominis
pocta lyricus, c cuius pocmatls Priscianus *) ucrsiculum qucndam
affert quique ctiui Pcrsio habuit famiiiaritatem, quac qunuta fucrit

uiis siibobscnris uerbis rcctc mihi Iahmtis collegissc uidetur cum
uerborum origines numeris i. e. uersibus complexum esae, sed
missam faciamus lianc de Bassi persona quaestionem. qui de ea
cdoeeri ucbt Iahnium adeat, qui copiosissimc et doctissime ca de
t'c exposuit. — Librum uero, qui nomine eius fertur, de metris
fuisse inseriptum colligi licet et c paucomm, qui hodie supcrsunt,
□dmoduin reccntium librorum Mss. consensu 3 ) et e Tcrcntiani*)
ct incerti de carmine heroico auctoris 6 ) testimonio. minus autem
ccrta suspicari possumus de indole cius, qui pcrturbatissimo statu
ad nos peruenerit, ut nullus fere sit habendus. exceptis enim
quae dc metris Horatianis auctor disputauit, e quihus facile haud
insolitae doctrinac capias documcnta, quae sequuntur ita aunt com-
parata, ut magis uidcaotur orta essc ex obscuri magistri cerebello
quam e Caesi Bassi ingenio, quem non solum ipsius aetas, sed
ctiam insecuta saecula doctisshnum praediennt. quac quanquam
ita sc habent, rationo tamcn cogmtam haberc possumus totius ope-

') Rnlin. de metr. com. S 5 p. 379 (3. 2707 P.

•) Prise. X. S 38 P . 807 P. ,Caesiiu Batsog In II. lyrtcomm: (Mliapt
prwctyj sn;ifeafi pmllerui ore.' Quint X. 1. § 9G.

3 ) cf. H. EbII. Anal. grainm. Halis a. 1846 edita. cod. Uatic. 3402.
chart. 4. saec. XV. Ari Cneii Bani. — Uatic. 5210 cliart. fol. saec. XVI
(idem quo Gaisfordius usim est). — cod. Ambros. 478. memur. fol.
naoc. XV.

*) TerenL Maur. n. 2358 ,cxempla ponam qime iocasse Cacsium
libro notoui quem dedit raroii saptr. 1

*) Mttx. Uiel. de carm. licroico § 5 p. 288 L. 1957 P. ,contra qucm
item Caegius Ua^iif uii i] ( n:t.i^ ndjiic eruditus in libro de meirii iamhicus
trimetrus ait»'

Diqitizod B/Coogli;

ris formam. praemissa enim praefatione, qua quid syllaba pes
(capnt quo pcdes recensuit adtnoduiu mutilatum adliuc extat) mo-
trum ossct exposuit, priusquaiu «d inetroruiu e,enera tractanda
transiit, e quibus fragiuentum quoddaiu de iamliico melro com-
positum liutinus seruauit 1 ), cum cssc in co uersatum, ut poeioatis
genern ostenderct, declaranl extrcnia ucrba, quae in editiombus

ratius in earminibus usus est, dcinccps cum illustrassc liaud tcmcrc
cx iis coniciendum crit, quae Artis initium faciunt. in quani licet
laui dirc saeuitum cssct teniporum iniuria, lianc iacturam certe
niulto acquius ferre possemus, si libri Atilii Fortunutiani Tercn-
tianiqiie, quos e Bassu lniiisissi: Liidniiiiiinus docuit, cxtarent in-
tegri. ac neseio an non nulla nec ea quidem exigua uestigin
doctrinae cius apud Dioincdcm, qui eum scmel coinuicuiorat a ) ,
possint deprchcndj : ccrtum enim mibi quidcm uidetur collatioue
corimi facta, quac utcrqiic de pcdiiin nominibus scripsernnt, quae
doctae dc eonun originibus disputntiones apud Diomcdem leguntur
non posse nisi ad Caesium Bassum referri.

mL ATHIUS FOHTnUATIAinJS.

LnchMnnn praefat, Tcrent. M. pp. XV. XVI.

SirrnftiT lie iiiscriplionibua qnae ad nunierum Saturnium referuntur. 'Fu-

rici 1845. pp. 28. 31-34. 47 sqq.
Chr. K, ftirftr s. u. *\ir(iiniil/™iii in encyclopaetlia Gniberiana.

ls qnoque mctricus miros perpcssus est casus. qui ciun sit
admirandus Tcrentiniii Maiiri liictoriniqiio quasi dux uc luiiicn, quo
omnis ferc corum doctrina nitatur 3 ), ut uulio Fortunatiano uix

■) Kuf. de metr. eom. S 5- 379 G. 270? P. ,llasBins ad Neronem dc
iambico b:c dicit.'

') Diom. III. 34. S 43 p. 496 G. 513 P.

■) Quam arcta coniunclio intcr Fortunatianum et Tcrcntianum et
Uictorinum inlereeiJat e collatis inter se locis liis apparebit. Atil. Fort. c, 1
p. 312 G. 2G71-2 P. Bfar. Uict. II. 8. 17 p. 124 G. 2539 F. — c. 2 p. 313
G. 2673 P. Mar. Uict. III. 15. § 20 p. 183 G. 2582 P. — c. 3 p. 313 G.

2673 P. Mar.Uict. Ili. 12. §§ 17—21 p. 173-4 G. 2575 P. — c.4 p. 315 G.

2674 P. Mar. D. IIII. 1, §§ 51-100 p. 203-214 G. 2595-2603 P. Teroui.
M. ii. 2545-2914. — c. 5 p. 321 G. 2678 P. Tcrent. M. o, 1861-10(17.
M.U.H. 6. §4 p. H6 G. 2977-81". 111. 16. §§ 4.5. p. 185 G. 2SS3 P. -
o. 6. p. 322 G. 2679 P. M. U. II. 10 (§ 13) p. 130 0. 2513-5 F. - c. 7

Digitizcd t>y Coogle

fuerint ipsi, tamcn lanta nomen eius obductum est caligine, ut
neque personnm neque actatem eius pro certo cxploratam noa
liabcre possinius pracdicarc. ac primum nuidcm bcne tencndum
est, (quod iam Laclimannus ucri inucstigator felicissimus uidit),

eorum, quae Atilii Foi-liuiiitiiiiii i. i iin- in editionibus 1'iitscbiaun

et Gaisfordianu hodie cxtant, multo mniorem partem ah hoc grain-
uiatico alieiiam esse. adeo enim et discrepant et consentiunt inter
sc singulae pnrtes, ut t]ua ratione sint profectao ab uno eodcmque
auclorc ncqueat perspici ').

Qua aetate uixerit Atilius Fortuuatianus prinris pnrtis scriptor
ex auctoribus indagans, quos ab eo Commcmorntos uides, cum
corum nullus reperiatur, qui Iloratio sit niinur 2 ), acccdcnle ^cnci-r
diccndi, quod ualde a technicis discrepal, facilc eum in primn iin-
pcrii tcmpora referres cumquc idco Cncsio Basso maiorcm putn-
rcs, uisi locus quidam, quo is hune ipsum impugnnre uidetur,
uui iuctrum asclcpindcum, quo lloratius in prima odn libri primi
usus est .pcntamctro dccurtato' factum ccnsuerit, ut syllabn ad-
dita fieret pentametrum, doccret Foilimntinuum uix posse nnte
Cncsium Itnssum uixissc a ). id nutem non dubito quin, qualcmcun-
que Tcrentiano Mauro Scptimioquc poctae acquali eius assignas
netntem siue Traiani siue Diocleliani, eos aetate inultum praecur-

p. 323 G. 2679 P. M. tJ. IL 11. p. 133 G. 2545 P. T. M. u. 1464.-C. 8
p. 323 G. 2679 P. M. U. III. 18. p. 190 G. 2586 P. T. M. u. 2437. — c. 9.
p. 325 G. 2G80 seqq. P. M. II. III. 1. § 3 p. 136 G. 2547 P. 1111. 3. p. 222
G. 2609 P. T. M. u. 2f>14.

') td quod EQtis ostcndcrc uidcntnr codicen, (sant enim iidem qui
Cauaii Hassi frfjm. conitiLCnt.) in onibnr- [iriorciu cniniiiio nntiqniorem pur-
tcui non nulla aliena c grammiilif is i : cfi]'lii: .■ctiiimitiir. ailern outcm pors
uuilri iinsciLijiisiiH! mlrli'ii ars Vartitutiiiaiii appcllntllr.

») Praetcrea commemornntur VergitU, {4. II. p. 317 G. 2675 P.)
Catvttv, (4. 10. 13. 18 p. 317-320 G. 2675-7 P.) Maecewt* (4. §§ 17.
18. 20 p. 319. 20 G. 2677 P.) Lfuidu, (4. 16. p. 319 G. 2677 P.) poela
nulliis cst: fbrtUBue Laeuins erotopacgnioii |io<;tn iiilclicjrcnrlua cat. cf. Gaisf.
ann. 4. § 18 p. 320 G. 2677 P.

•) At Fort 9 § 10 p. 327 G. 2682 P. ,aed qni ultius hnec non per-
upcxcnint gmmmativi hoc putunt melriiin docurtnto penlnnicU-o fnilmii. 1
CaOB. B. 1. p. 302 G. 2664 P. ,ni ucro ad pcnultiniuin porlcm ultimae
dipottiae brciiin svllobn addntur lict clcgiaciis ucrsus pentamcler.' T. 11.
a. 2650-7.

□igifeed ti/Coogle

ratAlilius. qiii cuui queratur ') apud romanos poetas nulluui posse
rcperiri pliilicii uersus cxcmpluin, quod spcciminis cnusa propoont,
ad euui Tcrentiani ~) uerba referenda esse manifcstum cst:

,qui luultoa lcgere negant lioc corpore uietri

Itomanos aliquid ueteres scripsisse poetas.

dulcia Scptiuiius qui scripsit opuscula nuper

ancipitem tali caotauit carmiue Jnnum.

Iane pater, lane tuens, diue biceps biformis,

O cate rerum sator, o principium divorum,

Stridula tnd liinina, cui cardinei tumultus,

Cui reeerata mugiunt aurca dau&tra mundi.'
Quod ut recte dictum uideatur, eonferantur ea iiuoque, quae Ati-
lius ct Terentiaims de uersu Sntuinio eiusque origiuc scripscrunt.
c quibus intcllegi potcrit et illum ab hoc paene od uerbum case
expressum et inagnum temporis spatiuin inter ulruinque inter-
cedere. nam Terentiani uerha a ) ,quem (se. iiersum) crcdidit uelu-
stas taiiquam Italis rcpcrtum Saturnium uocandum' uii aUo suut
referenda, uisi ad Atilium scribentem liaec 4 ): ,quem (sc. uersuui
Saturniuin) nostri existininuerunt proprium C3se Itnlicac regiouis.'
nostros igitur is nppcllat, qui uetusti uidebantur Tcrcntiano. Hoc
loco paucis admoncndum puto, ne quis eo, quod Atilius poetas
ultimis rei publicae lemporibus llorcntcs scmel *) antiquos Domi-
nat oBendatur, neue idcirco hunc ipsum aliquot secuii3 post uixisse
puteti reeordetur autem potius, qui uel primo impcrii saeculo
uiuebant eos propter rerum statum mutatum morumque dhicrsita-
tcm dc rci publicae temporibus, ut de remotis iam satis a sc
loqui *). Hla omnibus de causis inoucor, ut uix ultra ccntcsimuin

') Alil. Kortun. 5. g 2 \>. WTl 11. :!o7H 1'. ,npud noslros huc metrnm
non reporio.'

*) TerenL 11. tL 1889.

s ) id. u. 2500. Hicloous fortasse iniuria a Lachmanuo p. XII. sprclns.
*) At. Fort. 8. § I p. 323 G. 2C79 P.

•) At Fort. 4. § 13 p. 318 G. '267G P. .apud anti.pios nuclores ut
apud Catiillum.'

•) Plin. epp. T. 5 21. g 1 ,9Um en lia qui mirer nou Uunen

ul ipiidnm leniponim nostrornm iu-fiiiji liwjikio.' Auct. aial. <le orat. in.
,neque eniui ita (oratores) n^ijiiillaiiiiie nisi «nri>;mu.' Tac. Ann. 111. 55. —
Haase praef. ad Tac. cdit. min. Lips. 1855. p. XVliH. aun. U7. Uerubnrily
rom. lilL hiat ed. alt. P . 181.

Digiiized b/Cooglc

|>. Clir. n. annuin Atilium Fortunatianum uiiisse contendam '). ~-
Cuins iibrum ualde truncatiun aetatem tulisse partemque multo mn-
iorem intercidisse iude patet, quod initium facit de uersu sotadeo
disputatio et quod auctor non nunquam ad priora, ubi eadcm a sc
tractata. sint reieit leetorem, quorum ucstigium frustra ilii quac-
siucris. inuenitur cnim nihil de naturn ultimarum syllabarum, quam
se iaiu demoustrasse affirmat 2 ), nihil de pedibus 3 ), nihil de tetra-
mctro Hipponacteo 4 ), nihil de iambico quadrato *), niliil de epodo
Callimachi "), nihil dc metro ionieo, quod si in anteccdcntibus non
pcrinstrasset, cum de metris Horatianis disputaret, certe comme-
morassct r ). — Fontes uero, e quibus haaserit Atilius ct propter
eius aetatem, qua plerosque grammaticos anteit et propter tristem
conditionem , qua liber ad nos perucnit, nulios possum affcrre
prneter Caesium Bassum — quem imitatus est latinas graecis prae-

') Forsilan Iiacc a me pralaia senlenlia niagis sit probandn. quam
Bachrii ct Strcuberi uiroruin [liirtisHimoram, qui Atilium non dubitabant
in Casslodori tempora detnidere: Strcubenis quidem non sine speeie inatae
caUBBe, sed re non omni ex parte eonsiderata. nam eo, quod Fortana-
tianum uereus qaosdam de tabulis antiquis in Copitolio fixis, quod una

surntum fuisBo inccndio sotis constat, aiyerre ot hio illic in onorcs incidisse
dcprehcndebnt, quibus Terentianus ct Uictorinus uacarcnt, nullo modo
adduci dcbcbaf, ut ei et iide et aetate JWar. Dictorinum anteccdere stattteret,
sed erat ratio totius Hbri perpendendo, quem anctor ipae monet ,paucis
diebus ot memoria tantummodo adiuuante' ortum esso (cf. 9. § 20 p. 330
G. 3684 P.), nnde (ieri potuit, nt errores non nnHi subreperent, quos Ui-
ctorino aliornm eentenlias diligentissime eiaminanti corrigere admodum
erat procliue. neque debebant Streubero tabulae Capitolinae nimiae cssa

credibilo in iis qui uersus inscripti fuenint, quibus laudcs optiroa de repn-
blica meritorum Romanorum. eelebrarentur, una cum tabulis memoria
postcroram elapsos csse, ont haec ai minus probentur, nonne auctor potuit
istornm uorsuuni notitjam cx alioram nunc deperditomm grammolicoram
libria baurire? quid ni o Uarrone ,undecnnque doctissimo' romanaram
antiquitatum eiplorelore, cuius libros graromaticos onte oculos Atilius
hobuit?

■) At. Fort. 2. § 3 p. 313 0. 2673 P.
■) id. 7. p. 323 G. 2679 P.
*) id. 3. § 1 p. 314 G. 2673 P.
*) id. 4. 8 23 p. 321 G. 2678 P.
«) id. 4. S 3 p. 315 G. *874 P.

*) id. 9. s 1 p. 325 G. 2680 P. ibid. § 20 p. 330 0. 2ti8t P.

Digitizcd t>y Coogh:

ferens terminationes, ut nunquam hexameter pentameter trimeter, sed
semper kexanietrwt x ) ptntametrui trimetrve ') scriberet, quem
Caesii fuisse nioreni ab auctore de cwm. hcroico acccpimus 4 ) —
et Terentium Uarronem, cuius semel menlionem facit *). Neque
est cur hanc fontiuni paucitatem mircris, cum Fortunatiaoi fuisse
non uideatur instar magistri docta praeeepta insolitam eruditioneui
spiraQtia tradere, sed id tantummodo, ut ipse confitetur 6 ), libro
consequi uoluit, ut quodcunque metrum nouum aliquis sc inuenisse
iudicaret, ad haec quae cnumerauisset, utinue referretur. itaque
graecis quoque exeiiiplis ahstiouit, quae in libris, quos de uielicis
poetia et de tragicis choris scripturus crat, se interpositurum pol-
liciius est *).

Quod Atilius Fortunatius cauit, ne latinis inimisceret cxempla
graeca, id satis abundanter sibi permisit alter Fortunatianus (ita
tam diu appcllnudus, quam diu aliud Domen non rcpertum cst),
cuius doctrina magnam partem uidetur petita esse e graeeis, e
quibus utrum Hephaestionem au alium, Cuius libros interiisse luge-
mus, grammaticum graccum adhibuerit, dcfiniri nequit. nam etsi
negari non potest et non nullorum mctrorum definitiones B ) et ple-
raque graeca exempla ad Hephaestioaem esse reuocanda, tainen in
materia disponenda maior intercedit discrepantia quam ut huuc
Fortuoatiani fuisse fontem pro ccrto possit affirmari. quem in
libro componendo idem atque Atilium consilium secutum esse

') At. Fort. 9. g 1* P- 328 G. 2683 P.
*} id. 2. § 3 p. 313 G. 2673 P.
*) id. 9. § 12 p. 328 G. 2G82 P.

*) Max. ITict. de cann. her. § 5 p. 283 L. 1957 P. cf. supra p. 6 ann. 5.
Rufin. de metr. com. § 5 p. 379 G. 2707 P. ,tribrachus — trimetnis.'
«) At Fort 4. § 15 p. 319 G. 2676 P.
*) AL Fort. 9. § 20 p. 330 G. 2684 P.
') ibid. 8 25 p. 331 G. 2685 P.

*) Heph. X. p. 56. 15 (cd.Gaigf.) ,Tatv dh TQiftsTpon>, t6 ptv natalTpcctHOV,
io uovrp tfjv ffpunp' araacacntqi> i%m>, taq li i J% ntl«s lapfinie, taXahutov
snlEttm.' crjll. Forfc c. 25. p. 350 «. p. 2697—8 P. ,Ecce Phalaeciuin
mGtnuu parlem primom dc antispnstico metro hahet, scquculem de iam-
bico.' — Piaeterca cf. de nersu lognoedico-anapaestico Ilcpli. c. VIII.
p. 49. 11 Fort. g. 23. p. 260 G. 2687 P.

Digitizcd t>y Coogle

potius crediderim, qui nouem metris prototvpis (tot enim cfSciuu-
tur melru procelcusinatico adicclo) 1 ) collalis ad ca, quae ex iiia
sunt deduc.ta (natptyarfa) nut adicctionc aut dutractione aut con-
cinnatiooe aut permutatione compouenda transiit. quid quod tan-
tus ■iliiiiiotiviis j-itcr iiti-iiiuquc Fortunatianum aniinaduertitur con-
scnsos, ut alter alterum ad uerbuin pncnc cxprcssissc uidcatur?
Iiuc jiertinet et ille totus locus, quo exponitur qua rationc e ine-
tris protolypis deriuenlur paragoga 2 ) et tabularum ajitiquarum
commemorfltio J ), dc quiuus modo diximus. Deniquc in fontium

■) Alil. Fort. 7. p. 323 G. 2679 F. Fort. 2, 17. p. 347 G. 2695 F.
*) At-Fort.n. s 2"-23p.330— l Fortunat c. 28. § 1— :-!

G. 2684 P. coll.
,cum omnia nictra uariontur aut
odieclionc aut dotractionc aut con-
einnatlone uul

i(a Soluilur ncrit tirmt j

p. 351-2 G. 2603-9 F.

parsgoga dijdinus, componi cx illis
principaliuus mctris nut [i.licctifmi;
aut dctrartionc aut critiriMii>lii>tiii
aut pc-riiiututioue. AtliinUiuii.; nt
Saliiiliir ncris Aiewt gmln nicr nrris
elFinuini. aci;e.-.Ml eniui Itur.iii iiiiitro
9yllalia,qiiae ucrsiuu fiu-it hniiiior.iiii.

quam inm mth lerrlt ni | nti ttlqnt
dirue. pars enim tetrametri cum
prii >: c [i;\i'.<: trimnrt i-riiinui:: 1 :! >:..-[.
rcrmiuiitirniB tauqunm Occiuioncm
de 6ie | dnmnue ttirent genun. Nam
muii Ar.iliilncliiii lici\>i partem euiu
iambici priore parte commisErit ita
ui. iiulecB.k-rfl iHTuiim in hunc niO'
duni Scribere Htriiculoi \ uwore ver-
cnniiin arnni Horatius immutauit ut
antecedcrot iamhici piu-., HBi|in-relitr
Iieroi,stc OceathHetn dedie | dtiniqve

') Atil. Fort 8. § 2 p. 324 G. 2880 P. Fort. c. 27 § 1 351 Q. 2698 P.
Huc addendiiB est locus alter Atilii corruptns (e. 9. § 2 p. 325 G. 2681 P.)
qui optime renlitiiitiir FortnntfiOD.1 louo (c. 28 g§ 7. 8 p. 353 G. 2699 P.)
illc euini scribit: .i]nmostn>[iliii in>r;intiir lnicr L-utini n;i, ipiiu ad primam
strophcn cotero recpondeut nullo iutenienionle epodu, ipii a prima slropha

iiiiutiiciiui, sequciiLein hertiitiiu]], ttl
cst Ocautitmtm de die | rfMin»ru:

numrro ponendus est nnctor sntis accurate n Fortunntiano exeer-
ptus fragmeoti apud editores riudulnmriiscs AnnW torum gram-
mnticonim de ver&ibus inscripti, cuius quae soln capita dc metro
trocliuico et clactylico extaut sine inagna opora in Forlunatiano
reeognosces '). Cuins foutia notitia rnmiini mnmenti est, quod,
recte si suspicali erimus frngnicntum illud nd luhac de metris scri-
ptum libruili pertinere lubamque non posse ante seculum tcrtium
cxtrcnium uixisse, alleri FortiiHatiano non prius qululi seculum
quarlum cssc assigiiiindum opparet.

V. CEHSORIHTrS.

O. Jah«. Ccnsorini de dic natali liber ad CJ. Cerolliutn. Bcrol. 1845.
Otto lalinius sententiam priinuin a Carrione propositam Cen-
sorini dc dic natali lihni acliiiiiaa Lnaniuiatirii fragmenta non liuic,
sed alii auctcn i tfilineuda essc i" pracfnlinrie ivpctiit 2 ) nec tameu
eam, ut oplnor, satis idoneis argumentis muniuit. nam quod Gnia
libro itli deest'), non erat concludendum, quac cum Sequuntur
necessc esse Censuriiui ilerngareiilur, qucm apud Priscianum et
Cassiodonmi grammaticae cniditionis laudrm obtiouisse editorem
doctissimum noo fugit 4 ). bunc doleo eam proprietatem , quam

dilTerat (ct) facial cam, quam musici et grommatici .... denominaiit.'
Miror cnr Gaisfonlius rei mctricae tam intellegcns existimator ueritils sit
lacunaui eipierc, cnius explendee cod. tfatic, in qno Irin legitur, aliquam
ansani praebere uidetur. srribciiduni enim est iriadn. id iiuod docent Fur.
tmunani et Hepliaestiunis (p. 114. 1) loci.

') cf. p. 518-521 coimensum illorum duorum aitclonim dilii^ntiusiiiie
notis indicauerunt editores doctissimi.

*) prolegg. p. X. ,E codico enira orclietypo conu quodam exciderunt
folia aliquot, in quibus iinis libri dc die natali ct initium altcrius illins
scriptum erat, quod liljrurii non animaduerterunt ut ncqnc a primiseditoribus
intellectam est.'

*) ibid. ,quanqnam enim a nemine obseruatum est linem libro deesse
id tamcn iie quae p. 72 monita sunt satis prohatum est.' p. 72. ,linem libro
deessc manifcstum est, nam snpra c, 1G. I. se de Ccrelli die natali aclurLni
esse professus est et quin cxiremo lilno palruiiuni allonilus sit similiter
ac primo et mediu (c. 15. 4) factnm uiciemus non poteat ease dubium.'

J ) ibid. p. V: Priec. 1. 4. 17 p. 545 P. ,docihaim«t artis rjrammaticae ;'
id. XIIII. ], 6. p. 978 P. Ibid. 4, 40. p. 993 P. Cassiod. de arte gr. I. do
musica in fine p. 576 P.

DigitizGd byGooglc

ipsc animnduertit Hiisse sinpulorum istorum tnmcoruin, quod in iis
auctorcm antiquis fnisse usuiu funtibus apparet, unde non aliunde
nota eaquo plerumqne notatu liaud indigna refcrrct, non intellcxissc
vtrisque esse coininunem et libro ad Cerellium scripto et fragmen-
tis '). Codiccs ucro excepto admodnm recenti Gorlicensi, in quo
liaec leguntur Jinia Censorini noli mirari nullara habere subscriptio-
nem; nam uetustissimus Darmstadiensis septimo seculo exaratus,
c quo rcliqui omnes iluxisse dicuntur, ne initio quidem quicquam
habet, quo Censorinus auctor libri esse possit putari. inscriptum
est enim nihil nisi Jncipit liber aliud, Sed gruuior Gorlicensi est
codicis Bernensis auctoritas, quem Inhnius in praefatione 2 ) amio
MUI[, in recenstone autem codicum frngrcientn continentlum ncscio
quo modo seculo XV scriptum esse affirmat et qui ultimo folio
capito V, VI, VII, VUI exhihct suprascripto titulo ex iibro Cen-

sorino de geemetria. res igitur nondum ita profligata est, ut uon
amplius sit de ea dubitandum.

Quod nd mctricas disputatiuncuias uttinet, quibus frngmcntum
iinltur, enrum pretium minus in doctrina, quae iis bnudqunquam

est, quod auctor solus noc nullos liaud dubie cx antiquis trngieis
latinis pctitos uer.sus aUulit, qiil quo probabiliter pertinerent Iah-
nius in annotatione ilocuit. gratuin uel hoc accidit, quod per eun>
dem compcrimus 3 } quid diuus Lnchmannus iudicaucrit de fonte,
unde doctrinam suam petiisse uerisimilo esset metrici fragmcnti
auctorem, quem secutum esse Caesium Bassum se alibi accuratiua
dicturum essc pollicitus cst. cui aut pcr uoluntatem aut per gra-
uiora studia non licuisse promissis stare uehemeiiter dolendum est,
cum quac res etiam nunc maxhna in duhitatione ucrsntur, per eum

') prolegg. p. VIII. (de libro de die nntali): ,nequc nos posnumua
quin grali agnoscnmus rerum ntquc scriptoruro liaiid pauconim notitiam
nobis tradidisse solum aut prnc ceteris Ccnaorinum' ibid. p. XIL ,quno
tum de musica tradunUu- ea maximam partom cx nntiquioribus fontibus
Irnnsta esse npparet. Probnt hoc ism poelarum nliorumque scriplorum
quorundam commemoratio qui minua noti fuisse uldentur quam pro haius
seriptcris doctrina. 1 p. XIII.: ,denique qune de metricn disputantur ab
atitiquiore auctore petita esae uel iade uerisimilo cst quod traeicorum
anOquorum uersus hnnd pnucos liio solns serunuit. 1 —

■) prolegg. p. XXI.

=) ibid. p. XIIL

«utique ad liquidum perducta esset. milii quidem nnn contigit,
ul aliam inter utritmque mctriciun intercederc intellegcrem cngua-
tionem quam quod utcrque graeeae solct praeferre enunciationem
ialinam, itn ut h&rametrus (siue hexametras secundum nrthogra-
phiam uetustam), petttametrus tetrametrtts trimetrvJi scribnt ucrsum-
uue I'halaecium hcndecasyllnbiim latinc reddat Plialaecium unrfe-
cim syllaharum 1 ). — Ccnsorinus uixit ineunle terlio seculo p.
Chr. n. *) —

VL IUBA.

Fr. Ritichl (do stichometrin) Imi. iecf. uniu. lionnensis a. 1840/11. pagg.
VIHI X.

Littcrarum untiquamm historiam pcrscnitans haud scio an
nullum auctorem reperias, cuius ulta aetas palria tam sint cali-
gine obductne, quam cuius nomcn prncpositum uides. cuius rei
culpam iniqui cssemus, si in temporum praetcritorum iniuriam con-
ferremus, quae nec Iuhnc sciiptn nec .satis diseita de on testimo-
ii;.'l trndidissent, ncnuc uellemus lihcrc confiteri nimio studio cuius-
daro uiri, cui cum errantibus ueritatis uiam saepeoumero mon-
strauerit magis quam ulli alij errare permissum sit, hanc de luba
quncstionein esse turbatam. Kitschclium enim uirum dc antiijuis
Htteris maxime mcritum quod mouit, ut quod G. I. Uossii iudicio
confirmatum s ) uolgo credebatur Iul>am mctricum esse alium atqne
ciusdom nomiuis scriptorem Graecuin, hnud cuuctantcr subucrtcrct,
mihi re diu circumspecta nulia ex parte probari potest, illc
cum in eo essct, ut propositam dc lleliodori aetate seotcntiain
contro Bemhardii dubitationes dcfenderet argmnentationi inm prius
a se institutae nouum quoddam grauissimuin Marii Uictorini ad-

') Cenoor. FraEm, c. 14. § 4. irimetrot trimeirtu. § 5. trimelrot (bis)
letrumelroi htzameiroi. c. 15. trimrlm trimetroi. — Uniecim syllabaruai
Pltatitecitts p. 87 ed. Jahn.

*) Cf. lahn prolegg. p. V.: ,Censorinus quo tempore uixorit non
potest esse dubiura, cum jpee tradat librum do die natali conscriptum csae
Olympindis CCLIUI anno secundo |p. 66, 6) siue Ulpinno et Pontiano con-
Bulibiis (p. 63, 16) i. e. ab U. c. DCCCCXCI, post Chr. n. CCXXXVIII:
practcrea autcm nihil dc nita cius constat'

*) J. 0. Uosoius hist gr. II. p. 220: .nlins cst Iuha, ex quo Priscianna
initio Hbri de uerelbus comicis alioiin refort de iambicis eacometris. gram-
maticus is fuit et latina acripBit.'

Digiiizcd b/Cooglc

Ifi

iecit testtaonium ubi et ipse commemoratur luba: ,at luba
noster, qni inti-t- mrtriros :uir toritnlriu pi-iitiiio oniilitionis obtiniiit
insistcns Heliodori ucstigiis, tjui ititrr p^htoj lmliisre rircis imti-
stes Hut priinus aut solus est' p. q. s, Et ciuii Iitbn, qui citismndi
laudibus cfferlur, non possit esse ,nliquis olisrnrii»; iuagistrllus,
cuius nusqunin practcrea ulla mcntio fiat' sibi concludendum pu-
lat eum esse illum jioiiF/iottFOiaror Numidiae rcgis a Caesnre capti
regnnque priuati filium pt cuin Heliodori ucstigiis insistere Iubn
pcrhibeattir, soquitur, ut Hcliudoras Atigusti aetato prior sit habcn-
dus. Omittainus Hcliudorum ut hiutilem stcrilcmqup testem, qui
ut tnm uctustus scriplor sit putandus, ut Caesar Augustus non sit
uingis, dispiitiitioiicni r.ostraio hitin] iriiainiiuti itnjiortire potest, cum
sappissiuie fact.um sit, ut iietustissimos fontes ad ucrbum fere ex-
primerent grammaticj multo posteriorcs. itnquc Tcrcntianus Mau-
i-us ruoriii litrc, qiin V.iba HcIimWi. ilici potrst Cticsii Bassi et
Atilii Fnrtunnliiiiii ursiigin pressisse.

]li?:i d- Ritse.hi-lio: nuuc dicendum dc Iuba. dc quo quao
inihi uisa sunt, quamquam non nescius suin uon omiii diibkntionc
cssc enempta, taincn mc non practcr maximam uerisiinilitudincm
disputasso spcro iudicntum iri.

Quis enim, quaeso, testis siue graecus siue latiuus ullo uerbo
unquain affiritiiuiii, In:i;nu jjnioiiniii soriptorcm rerum uc) ad histo-
riam ucl ad gcogrnphiam ucl od nnturnlcm historinm pertinentiuiu
eundein scripsisse artem metricam eamnue latinc, aut qui Iuba
metricus apod grammaticos latinos commcmorntur eundcm insupcr
libros cdidissc grncce? quid quod Plutarchus ') Iubam Kumidinc
regis filium doetissimis graecortitn scriptoribus annuineratum essc
trndit, ut cius omnis dortrina, quntn. uistn Koouh criniii.bir.iii-, tiuxisso
uideatur a Craccis? id quod dc eo praedicnri nequiret, si libro
dc metris latine edito tantam npud lntinos scriptores adeptus esset
famam, quantani eum adpptuin cssc Marii Uictorini ucrha nos
docent. quae lnus ccrte tanta est, ut totam per antiquitatem silcntio
prnetcriri uix potuerit. lam uero non potest ulla iusta causa
excogitari, cur luba litterarum Graecarum studiosissimus in una

■) Mar. Dict. II. !>. $ 8 p. 127 G. 2541 P.

') l'lut. Caen. c. 55. Tia xai '/ctfoe vlog mv Ixrfoov aomSfl vfrtws
Iv ta *oio(i|3h «notfl^ii fiojioeiatoiij* oloJs Slaeir h 0000000" nol w^dog
'BlX^ror iois nolniinffjiliQTOis (»ooi&(ioe yivie&ai avyyeaynSeir.

Diojtizod ti/Cooglt;

artc metrica scribenda lingua latina uti uoluerit, qai Heliodori
grncci metrici uestigia perseeutus dicitur. an non est credibilr
lubam graecum, si scripserit artcin in eaquc componcndn cx He-
liodoro hauserit, grnece eam scripturuin fuisse? dcnique quod
Marius Uietorinus duobus locis ') lubam flppelliit nostrum, cum
nec graecum nec barbnruiu, scd Ltomanum fuisse aperte significat.
sic enim solet ille appellare Romanos a ). —

His rebus omnibus adducor, ut alium fuisse putem Iubam,
qui graece, alium, qui rem metricam latinc ecripserit. hic io quod
tempus sit referendus si quaeris, cum Tercntiani neqnalem flfBr-
mauerim, qui si ante eum uixisset, eius mentionem aliquam haud
dubie fecisset ct non niliil e doctrina illius attulisset. cuius cum
in co nullum ucstigiuiu appareat et cum rursus iam Sacerdoti,
quem non inultum post Terentianuin uixisse mihi est prohabile,
cognitus sit 3 ), non sinc magna ueritatis spccic, quemndmodmn
spero, illa quam dixi netus efficitur. ct quod inde a Sacerdute
omnis fere granunaticoruin turba eum non nunquam laudat, si casus
esset, certe singularis essct easus.

Ut igitur breuiter sententiam complectamur: fuit sub fioem
tertii p. Chr. n. seculi quidam luba grnmmaticus Iatmus, qui nulla
alia re nomen inucncrit, nisi arte metrica. ac tantum quidem ab-
est, ut cuiu Ritschelio eum oijscurum magistellum crepemus, ut
iinum e numcro illa actate clarissimorum grammaticorum fuisse
eontendamus. —

Quod ut quam ucrissime iliclum esse uideatur, necessc est
de fragmcntis niagnam partem iam ab llcusingero nd Mallinm Thco-
dorum 4 ) diligenter indicatla uideamus caque, utcunquc rcs casurn

>) Mar. Uiet. II. 7. $ 3 p. 115 G. 2543 P. Iil. II. 9. $ 8 p. 127 G.
2541 P.

•) Mar. Ulct. I. 4. 5 96 p. 25 &. 2468 P. ,cx noBtria autcm (grom-
maticia) Cincius FabiuB Gellius.' id. II. 4. § 17 p. 108 G. 2526 P. ,quod
frequeiitius apud nostros quam apud Graecos iimenics.' id II. 2. $ 37
p. 99 G. 2518 P. Uergilium appellat wsirum Hoineriim. id. II. 4. § 26
p. 110 G. 2527 P. ,quod genua nostri in Atcllanis habent.' id. II. 8. S 7
p. 122 G. 25:17 P. .Cicero noster.' idDL 14. § 7 p. 177 G. 2578 P. ,Pom-
pouius noBter. 1 m. 12. § 16 p. 173 G. 2575 P. flll. 3. 1. p. 222 G. 2609 P.
,lyricus nostei* (Horatius.)

') Plot. Sac 11- S 11 p. 300 G. 2664 P.

*) llall. Tbeod. 6. § 5. (ann.)

Digitizcd b/Cooglc

cst, in certum ([uendam ordinem, quo in Iubae libro ca eititisse
ucri similc nsl, diiu-rimnjs aiidiiis timLumrnodn quae ad intellegen-
dum mnxime ncccssaria nobis suat uisn. ntque iis, quotquot ho-
ilii' l-i-siriui. jK-Hu.sti-atis Iiibruii iiit ;'^irss L ' i-xjsniturtiicrir]], iiL jiriiimiti
de litteris syllabisque, deinde de pedibus, lum de metris prototy-
pis, quae pcr singula capita uel (ut cum Rufino loquar) per sin-
gulos libros tractasse uidetur, deuique inorcm grammaticorum se-
cutus de mctris connexis inter se atque incunuexis siue asynartetis
exponeret. quac fragincuta numero XII (omisso Rufini loro 1 ),
quo Iuba ititer eos scripioiT.s i'iimi]ii_"mui'alur, qui noucrint Plau-
tuui Tercntiumquc metris esse usos in fabulis scribendis) ita sunt
distribucnda, ut primurn ad caput dc littcris, sccunduin et tertium
ad syllabas, quartum ad uietruui dactylicum, quiutum sextum septi-
imun octauum nd metrum inmbicum, nonum ad trochaicum, deei-
mum ad metriinj iiiitisinisticiuii, undeeimum et duodeciraum ad
mctra ionica refcrendum sit.

FOHPEH COHMESTliM ARTIS DONATl aegnt. I. 18. p. 32
Lindein. ,antiqui per -K- scribebont, quando uolebant si-
gnificari, quod -A- sequebatur. Solissiioam rem dieit lulia.'
De Iiac re iam a Quhitiliano tradita cf Reisigii schol. lat. S 45 et ftd
hos ab eo allalos locos adde Ciaud. Kac. ][. § 160 {Prcibi Insl. gr. II. 3.
§ 12 p. 142 L. 1486 P.). Don. I. 2. § 3 p. 5 L. 1736-7 P. Mar. Uict. I. 3.
§ 23 p, 5 G. 2453 P. — inlfWm,™ interpreialus est Lindemannus: uuiee
neram; fortasue recte, nisl legendum censes lolidiuimam.

FOMPEH COMMESTIM ARTIS DOJiATI aegm. II. 3. p. 39 L.

jscribensque pa/ri uerbi cauaa asperrimua uersua est. quare?
quia hoc ipaud 'E- uaturaliter longum est, deinde sequitur
■N - et - S'. crescit tempus. quoniam acquitur ista eouiun-
ctio, illud creecit. quattuor tempora sunt et asperrimus fit

uersus scribensqae et latet causa asperitatis habetis banc

rationem in ,fuba.'

Id friignieiHnm miriGcc qunm orctnlubae ct grnocorum musicorum et mctri-
conlm frierit coniunctio prohnre uidctur, quos notum est docuisso uyllnbis
quibusdnm diuenrisoima esse temporum spntia: eas esso aut longis lon-

de metris coinicia S 30 p. 388 G. 2713 P.

jriotes ((pdroi jrHp£KttrH(i/voi), nut breuibua breuinrea Ixfovoi flpaxlmv
flpapiztQOi) ; et cmn lonpia l<m_-ioiTs cnc sviluluc r.icntitiii', qnao dunbua
plnra contincrc possint temporo, appnrct ayllnbam medinm uorbi tcribtns-
aite cspc xqovov jtnptxrftnjiftot eamquc, qmio Bccundnm luham uel
Pomiieiuui i|ii;ii(unr IiilImiic [ic-i-liiUnntur temporn, easo jgomt impFntf-
zo;iivov tftjnBijjiov. i:f. ilii.^iiacli, l;ii\iliiu. J 7. —

SEREII COSMMENI. IS IIERGIEII ABN. V. u. 522 ,obiicitur.
superius de liis particulis seeundum hibam artigraplmm tra-
ctauimua. scd dicunt alii istas monosyllabarum ratione uel
produci uel corripi. saue seiendum naturae esse, ut breues
aint: euphoniae uel iubae rationc in coinpositione produ-
cuutur, quae iicct non sit consonans, potcst tamen in de-
clinationc pro consonante lialieri, ut obiicil, obiecit, subiicit,
subiccit/

Hoc ioco Iulia narralur imlbsimam alque omnibus grammaticis ptobatam
ikiclriiLiiui sliiluinse uiicliIcili - I- iilia cmii .(:<jii<-iii.i . uocali Incu rouso-
nantis &ccipieiiil;iiii ofi; iilci,i[iic iintcciKlciili; 1 .ri-tii in consonautem ter-
minata syllabn positionem efllcere onmquc longam reddere posee.
cf. Mar. Dict. L 5. 5§ G, 11 p. 30 G. 2471 P.

PlOTIliS SACERIIOS c. 11. § 11 p. 300 G. 2664 P. ,Fit
asynartetuin etiam per autipathian, id est contrarictatem ; ac
si quis proceleusmaticum pedein, qui anapaestico datus est
mctro, contrario eius id est dactylico praestet ut Uergilius
Ariclat in wiMfo.s' (.' rl'iro* obice postes,

falmm ea,'J,t mjm n_ iiieU ei V L.
Quos pcdes quidaiu faciunt dactylicos primas duas breuea
pro longa accipientes, sicut praecepit fuba metricus, sed
errans.'

Keutrnm cssc accipiendam Ei-tilciil.iiiLri liiuei iieqne osse ([iiclylicus ucrsus,
quorum arscs aint solutnc, (in qunm oiiiuioiLCm el ipMim Muxim. ! r ic(<ir.
de rat. metr. § 7 p. 299 L. 1968 P. incidiase hnec docent uerbs eiun:
,qaattuor syllsbse breuea pro apondeo poni possunt, ut ftima labruii.
Hic eniiu jjcmni lit scEinditur, iu ijiin ]n'<lc |>iluits (Iinio broues innguntur,
_Bt,,imanl kmgain lai-ia-ii poftlir.a liccntiii, ijiiati iiiayis iu ianibicis uersibus
esl periuissa et celebri» 1 ), neque esse asynartetos, aed per synaeresin
duas esse syllabas In unam cogendas, ut -I' et *D' uocales conaonan-
(ium loco uideuiuur esst positno. i(ai|iic. prouiiiiciiiiidiiLii "rjit„t, nbji-ii

ptrnS 1S. Quo inro boBUergilinnos nersua (Acn. XI. 890. V. 432. VIII. S99)
poluerit Sacerdoa usyiiurtcloB linbeic a Roflsbao.liio ct Westphalo tliseere
potcris. CHetr. p. li-ib ann. Cetenim trrnat non errtnu eaae scrt-

bciitluni tlocct qnaotlflin uiint Knrei.ioti? prtipriclss, tle cjua <j 6 capiliaVIU
jilurn tlieeiiiiis. —

IUFIMS DE METIIIS CflMIClS § 24 p. 38"/ 7 G. 271 '/, P.
,IuOa in libro quarto aic dicit: „Iambiconim itaquc oxempla.
qnae maxime aunt frequentata, subdidi:

1. IldziQ Avxdfijla, jioXov itfQaiTto roSe;

2. Javabi o Trswijxona -thiyaviQiav natrjg.

3. Savllfi nalairj yQrjt noXXjiotv rpilij.

4. Olf irtb yag VfuZv tta^na9% xal HnQuXtovg.

5. 'Ifldltov itpoQti naXaxbv £q(u>v 2uteXnttav.

6. Tb Si nQoqxeifdXaiov tfijalv a/ta o~ol (Jovlofiai.

7. Uidere non uult Caelium Panaecius.

8. Miaera marino quae . . . tumida litore.

9. Uallis per imas amne labens caerulo.

10. Aruiiger in Ida pede uago litora pctcns.

11. Caerula non aliter superans liquida malaciao.

12. IlttQa ffOifOv jiaili xXvtov oaa nq av xaiafidilot.

13. Rape facea, cape puer, sopor abit, cane melos. 1 *
§ 2S. In alio loco sic: ,Iambicum metrum non es solis

iambis conscribitur, sed quinque auscipit pedes, id est iambum
tribraclmm anapaestum dactylum et spondeum, hoc est iam-
bum et spondeum et solutiones eorum, seilicet ex iambi
solutione tribrachum (nam si sequentcm longam syllabam in
duas breues soluas, fiet de iambo tribrachus), spondei autem
solutioues ditas, dactylum et anapaestum. nam si prior syl-
Inba spondei aoluatur in duaa breuea, fiet anapaestus, si uero
sccunda, fiet dactylus. Cnde datur intellegi iambica metra
de iambo et spondeo fieri et de eorum solutionibus." § 26.
,De clioliambo sic: „Est autem proceritas eiuadem uersus,
qui unius pedis ditrerentia nomon amittit. uam quod sexto
loco, qui locua par est, non iambua, scd spondeus ucl tro-
chaeus, aceipitur et a longa incipit syllaba, claudum car-
meu facit et chotiambicum nominatur, ut eat

T Si EiaCofitvtot BovnaXos xatixzetvsv.
'Axovaaif 'IrtTitavaxzoi- ov yao aXX %xu>.
0 quae tenerulae comparis tenes crinom.
Sudes in ista Ueia latent fosaa.
§ 27. Quod autem binis pedibus et non singulis scan-
ditur uctus institutura est. quippe Herodotus, antiquus lii-
storiae auctor, cum de lieroico diceret uersu, quem siuguhs
portiri pedibus moris cst, ita dixit: xal Oqilv ^izC9vva gsijffw
uivatv. unde apparet heroicuin singulis pedibus scandi
etiam apud ucteres solitmn , tambicum autem binis. idem
autem ait cum de Archilocho Pario refert qui Gygae fabu-
lam optime complexus est ita rvyiu> avzov xal 'Aq%i).o%os
Buqtoq xaza zov aizbv %qovov ysyoviag blzt/ivijOev lafipm tqi-
lt£iQ(p. meminit autem uersus eius quem appbcui: ovftot za
tvyim noXvxQvaov fUiet." § 28. ,Et hactenus de catalectico
trimetro dictum. de octometro Boiscio idem sie dicit: „Octo-
inetrum catalecticum quod appellatur Boiacium,

BotOxOi 6 ana Kv^ixov navzbi yQatpevs notqpazoi; zbv oxrd-

jiovv ivQtbv Ozi%ov 4>oiptff zt&qai Swqov.
Boiscus iste Cyzico noui repertor carminis. nam prius uer-

BUtn octonum pcdum dco dicaverat,"
Pauca quae ad liucc addam habco: ordincm ai respoicriB, qno poBita
Iubae uides esse ucrba, uix dubium uidebilur quin suo arbilrio lunmn»
c libro quarto «a escerpserit ejscerptaquo nulla ordinis retione habiia
quo aese apud Inbam cxcipercnt, proposucrit. qiii niillo modo potcrat
exempla iarabici nerstu afFerro natura cius nondum monslrata. eed nos
eum, quem Rufinus constituit, ordinem secuti pcr singulaa paragraidios
quae uooia annotauda uidentur proponumus. § 2(i. Schema nietrjcimi
exemploruiD a Iuba adliibitomm eat Uile:

i ab Heliodoro (cf. Hcpl
sf. frgm. 9) adhibcbantur.
cta nn a Iubn ipso ficln. si

piide secundi praoci e.veinpli, qiiod mwiro simillitnmn est, Iribraeliys
a 1 1 1 ; i j ti h i l_- nsl et (jinnl a;mi( IVisciiunim (cl. fragiuimtum. li) Iuba studio-
sisMmus esse Jicilur paritius luiis iambiorirum pedum, qni a broui
incipiant, adiuitteudorum. ulu)i.|ii:ii scripstriin /iini limidH ucsligin Becutus
codicis Uosslon. 33. scc. XI. exaru.li (niiu.' iiiirias lcctii.nies in lumc Iubuo
locuni liberalitcr mocum communiconit H. Keilius, uir hnmanteslnnu)
ubi ttimidu correcluiu est in timiila, i.iuiie lcctio in licginenEi uro.733 ub
eodem Keilio mibi oblnto opcrle legitnr. iidem codiccs nos doccut
in litort esse so-ibeudum. — ueisofl undeisimus si uelis ut tolua e duclylis
cousiel, necesse cst legatur liquUlnm malacium. § 25. Iubam errora duci,
qui daclylos et anapaestos iauibicorum norsuum solutionea spoudei esao
oxistiluaret neijup, pcr.-perliiin linlicreL ilius peiliv, ut iln ilicam, cyclice

Eogin. esliibon
dactyhts et an

j 18- — S 28. Scribendum &1 [«■» iiulyuui caiairctica art ci.il. ilufs. ««/«-
eclico. De metro Holseio cf. Mar. Uict. IT. 4. §. 30 p. 111. G. 2528 P.
it fragm. 8. —

raisciANUS ut metk, i:om. § 8 P . 412 &. \m p. ,i«ba

iduo iu sccundo et quarto ct stxto lot:o iamboy non recc-

pit nisi a bre.ui incipientes, quia in hU locis feriuntur per
coniugationem pcdestrium metroram ct uult extrcma pars
iambiconim celerior esse, quouiodo et ipai iambi.'
Prieclanus quid haee scribens cogitauerit ubc nliter qnam omnibus
grammaticorum do iambico triraolro sentcntiiB coRnitis poterit quodam-
modo enodari. cf. Fortun. 10. § 3 p. 342 G. 2602—3 P'. Inc. mict frRm.
do ucrsu innibico apud Eiidl. iu Auol. gr. p. 521. Tercnt. u. 2228.
Sacerd. 4. J i p. 268 G. 2<i41 P. lliir. Dict 11 4. § 10 p. 107 Ci. 2S25 P.
id 01. 11. §2 p. 167 G. 2570P. Diom. 111. 26. 5 4 p. 47B G. 503 P. -
Sensus huius inipcditissimi et, ut cpinor, pcrdigni loei qui accuradore
quaeatioue iHii-tri'iiir milii iiiilflnr nmc liii:: liilia traditnr in lncis |iiu-ilms
uullos i«jub(ic)os (pedes) admisisse, nisi qui a breui inciperont, id est
iambum ipsum tribraeliim anapaestuin (cf. Sac. liar. Uict. ine. auct)
ea qiiidmn rausa (lnctiis, (jiiinl iiis (itililins dipodia melius feritur i. e.
fmiliir qiinin ibiclylids. ijni iiuiiliii:i iihmu TiiiluriLiii iiiimis reserusutl
integrain. unde apparet cuin«iuc di|ioitiiie iiiirtem eitremam i. e. locuin
secundum quartum et sextura (ef. Sac. 1. c), qill Cllm iambis aut ipsis
aut ieinbicis pedibus, qui a breui incipiant, sint destinad, uelocitatia
epeciem prne so ferre ideoque celerius posse pronunciari (cf. Sac. 1. c.)
qiuim prioicm partcm, ubi dactylici pcdes regnent, qui habcnt quiddam
altum et sonornm (Tcrcnt 1. c.). Ergo efficitur hoc iambici trimotri

PBISCUKOS DE METH. COM. § 9 p. 413 G. 1322 P. ,At-
tende Iubam quoque scire inueniri quosdam iambos, in qui-
bus sccundua ct quartus pes ahsque obseruatione ponitur,
quoa cacometros uocant. idem in VIII: „Qui ergo confu-
derunt et multtpliciter coniugauerunt lioc genus uersuum,
omnihua in locis indifferenter trochaeos aut pro spondeis
aut pro dactylo posuerunt: et cst hacc quoque uitiosa con-
fusio, ut

Si qua flagella iugahis ante putare decet,
Ne resoluta et uidua ulmis et orois
Agri discidium dare Nysia rura queajit."
Duaa diuersissimas res hoc tiobls tradit fragmenlo Priscjanus, unani
quod Iubam nou fiijnt iambicos uersuu extare, in quibuB locus par lege
non custe-dita dactylis et spondeis occupatur, (cuius generin sunl uersua
ultimi tres, quos Rufluus eiempli gratia poBuit), alterara qnod a quibus-
dnm metro iarabico trochaei inserebanlur, quibus quae intioia gigneretux

transflgnrassc transfigurataque in hoc insigne schemn coegissc:

■ - - - - 1 — ! - -

Dc trochaeis iambico metro imuiuitis cf. TerenL M. u. 2213 Mar. Uict. II. 4.
§§ 13. 14 p. 1(18 G. 2526 P. Restat ut me snspicari commemorem pro VIII.
scribendum esse IIII. i. e. libro, ut iu fragmentnm oi codem, quo priu*
a Rnflno traditum libro uideatur aumtum esse. nam cum Ritsehelio de
pede non esse cogitanduin iude patet, quod in antecedentibua nnlln
mentlo ismbicorum tetramctrorum uel pentametrorum iniecto ejt

IJiCEKTUS AUCTOK FKAUtt. 1)E UEIiSl! IAMB1C0 aptid End-
lieherum in Anall. gramm. p. 521. ,Iambicum metrum a
nionometro bypereataleeto usque in octametrum acatalectuin
luda toste procedit.'
Uerbis, qnac sequuntur, lubne doctrinam magnam partem conlineri
Rufini Priscianiqne fragmiiniif r. i..iir;iii» tVilf cognosces.

KALLIIJS THEODORUS 6. § 5. „Fit etiam trocbaicum me-
trum, ita ut in eo adsiduum tribrachys obtineat locutn, ut
C8t illud apud hibam

Qualis aquila cita celeribus auida pinnis transuolat."

Uunc uersum u Cratino latine redditum easc a luba docot fragm. de
uorsibus § 'J p. 518 Endl. de qno tanx infra uiiiebimns cf. Hensing.

HARIUS UICTOMMS n. 7 §3 p. 118 G. 2534 P. ,Con-
iugatio antispasti, ut Ivla noster atque alii Graecorum opi-
nionem secuti referunt, non semper ita pcrseuerat, ut in
principio pedis iambns collocetur.' 1

Anuspaatus conetat ex iambo et trochaeo inter su copulalis, qnod cum
suas quieque peb iuduuru possit formns tipparet cor dici potuerit iumhum
in principio non somper iocum habore. rf. Gaisf. ad Heph. p. 290 ann.
Ma.ll. Theod. 9. § 7.

Digitized B/Google

li.

MARIIIS IIICTORIIVIIS II. 9. § 8 p. 127 G. 2541 P. ,At luba
noater, qui inter metrieos auctoritatem primae eruditionia ob-
tinuit insistens Heliodori ueatigiis, qui inter Graecoa huiusco
artis antistcs aut primus aut aolua est, negat hoc uitium, ut
quidam asseruat, rhythmicuin fore, sed mage metrica ratioae
contingere, quod per imnloxitc, i. e. metronun inter se am-
plexiones plerumque euenit.'

De qno frapuento quae diccnda crant iam a Rossbncliio et Westphslo

(Metr. 296) dicla sunt.

12.

MALLHS TBEODORUS 10 § 1. .Metrum Ionicum a maiore
constat ex Ionicis maioribus duobus et spondco uel trochaeoi
ut eat illud apud Jofiam

Ipaa est Chios, ipsa est Samotlirace.'

Iam uero rccensitis aingulis fragmentis, quae aperte ad lubam
auctorem sunt referenda, rcataret, ut aliud quoddam hucusque nul-
lius grammatici nomini addictum eoque omnium nostrorum longe
luculentiaaunum, quod DE UERSIBUS inscriptum primum ab edi-
toribus Analeetorum grammaticorum Uindolionensibus ') publiei iuris
factum est, in illonim Miiicrum esse recipiendum plena et per-
fecta argumentatione demonstrarem, si plus mihl ocii concederetur
quam quo nunc uti mihi licet. quod cum mihi desit, nihil aliud,
nisi strictim osiendam notri illius fragmenti, quo trochaicum me-
trum integrum et dactylici permagua pars ita tractatur, ut grae-
cam, qua fuerit luba, eruditionem facillime possimus recognoscere,
indolem totam prorsua eandem essc, quae est in reliquis quac
nouimus fragmeotis. ueluti, ut exemplum afferam, quam dcfini-
tioncm metri trochaici iu nouo fragmento propositam uides *), in-

') Anall. Er*mm. p. 51C — 520: ,Do uarsibuB incipit' E codico oliiu
Bobiensi nunc Uindoboncnsi No. XVI. aaec. VIII.

■) p. 516 § 3. ,de metro liachaico. Trocliaicum metrum e qulnqne
pedibiiB constat: troctiaeo spondeo tribracbi anapaesto dactylo. Ei hi»
in inparibns locis non niei hi, qui in lireui fminntur, in paribuo uniuersi in-
difFcrcnter ponuntur.'

Digitizod B/Coogle

filias ire non poteris eam essc ab eodem scriptam, qui apud Ru-
firmm metri iambici natura.ii] exposuit. huc accedit, quod illo
uersus, cuius paulo aote mentioncin feci Qualis oquila etc., quem
Mailius apud lubam exlare affirniat, reuera in illo fragmento com-
paret '). ac quam mutationem ct iu lioc *) et in Priaciani fra-
ginento Scptimii Sercni ucrsus Quonrfo flagella iugas passus cst,
qui in utroque loco Si qua Jtagella 1 etc. lcgitur, mamfestum est eam
uix posse credi a diuersis auctoribus profectam cssc. tlenique
quod is Fortunatinnus, qucm Lachmanniis diuersum ab Atilio For-
tunattano dixit, ct Marius Uictorcnus, qucm duobus locis nomina-
titn Iubam appeilasse uidimus, magoam fragmenti partem satis fide-
liter expresscnmt, ei eo cerni licet non nihil fidei essc coniecturae
nostrae faciendum, quam propc a uero abessc speramus inox alio
loco fusius atque uberius forc ut demoostrare possimus.

VH. TERENTIANTJS HATTILTJS.

Lachtnann, Terentiani Mauri de literis Bj-llabis et mctris liber. Berol.
1836.

Quauquam intcr diuersissimas de hoc grflmmatico prolatns
eententiafl dpbftatione diu fluctuabam, nunc tameii in iis, quae
pachinanpufl <ie elus aetate et fonlibus disputauit, acquiescendum
jiuto, qimc quo diutigs »criusue perscrutere, eo admirabiiius diola
Ubi uideutur, ut uU assequaris, quomodo factum sit, ut ille insi-
gpis a Lachnianno tam magnificc castigalus erroe ctiam ounc uiucre
Terentianumque Trniani fuisse aequaiem putari posact. —

vttt BACEED08.

KiuUMer, Anaiecto gramm. rjindob. 1837 pp. I— V.

Omh, bem-aego lur grieeh. u. roem. litteratnrgesch. II. p. 299 scqq.

§ 1. Primus qui de hoc grammatico quaestioncm instituit
Endlicherus rccti iam magnam partem iiidit. is enint de Claudio
Sacerdote disputans, cuius arlivm grammaticaram Hbros duos pri-
mus c codice uctustissimo Uindoboncnsi °) edidit, motus gvauis-

') p. 518 5 9.

•) p. 519 S 16 cf. frgm. 7.

■) Hic cod. Uindob. sign. Nr. XVI. Bco. VIII. olim liobii in coonobio
aancti Columbam asBernabatur.

Dipzcd b/Cooglc

simo Marii Plotii testimonio '), quo se iam dnos Hbros, alterinn
,dc institutis artis granuuaticac,' alterum ,dc nominum ucrboruin-
quc ratione nec non dc structurarum eompositioiiibus breuiter cx-
priinendis' .scripsisse tradit, cum animaduerteret eundein esse titu-
liun duurum graimnaticoruin a Clnudio Sacerdote compositorum
librorum, in se suspicionein natam esse dixit Claudii Sacerdotis
Hbros ct artem metricam, quae uolgo Marii Flotii esse fertur,
,unius eiusdemquc auctoris diucrsis pracnoininibus foetum esse.'
lioc Endllcherus, qui qiiod quaestioncm, quam prospcrc institucrc
coepit, non absolutain dimisit, nehementer est dolendum. et Id
quidem maiime ob eam causam, quod studio ntque opera Osanni,
qui partes eius suscepit, sed satis tueri nesciuit, tantmn abfuit,
ut Sacerdoti graromatico obseuro lui afferretur, ut densioribus is
offnnderctur tenebris. nam qune ai>gmncnta nd scnteutiam pro-
baudam attuiit omni careot auctoritate, ut lis cuiquam posae pcr-
suaderi uix sit credibile. Sed ne falso criminis aliquid uideamur
confinsisse Osanno, eum quoquo iuerit scqui omnosqua laborei
iiim-ris maximis dlffioultatlbus obstrucli acquo animo nog exanolBpe
oportet. Ac primum quidcm sibi persuadere non potuit Osan-
nus ai-tcm grammaticam ct mctricain uuo eodemquc tempore or-
tam esse; Plotianam enSm ductus non oullorum Homaaorum nobi-
lium nominibus propriis, qune in praefatione leguntuv, non posse
nisi ineuate scculo p. Chr. n. tcrtio scriptam, nlteram ucro Clau-*
dianain, et quod Probum graiuiiiaticum ad uerbum expressisset ct
quod in ca iam copiosc de casu septimo dissereretur, quem in
grammaticam latinam primus introduxisset Donalus, Probo iam
niortuo i. e. seculo quinto confcetam esse sibi concludeudum pu-
tauit. itaque erit uidcndum sitne cunsensus, qui inter utrumque
grammaticum interccdit, talis, ut certo nobis persuasum sit Clau-
dium Saeerdotein e Probo hortulos suos Irrigassc. qua in re di-
iudicanda rcctc monentibus Lindcninnno") ICndlichero 1 ) Osanno *)
Lehrschio 6 ) illum antiquum haud dubio ad Noronis tempora rcfe-
rcndum grammaticum Ualerium Probum Bcrj tium, non contemncn.

') Plot Sac. praef. p. 242 G. 2633 P.

') Lindem. Corp. gr. I. p. 39.

*) Endlicher Anal. gr. pp. XII. XIU.

') Osannus, beitr. p. 172.

*) Lehrschins dior. stud. nntiq. 18i0. p. 111.

DigitizedbyGoogle

dum ut uidetur antiqui sermoms obseruatorem '), cuius doctrinae
pauca a Gellio ') asseruata hodic cxtant monumenta, omittamus ol
potius ad Probum multo recentioris aetatis graininaticum nos con-
uertamus, cuius nomen multa prae se ferunt seripta graimnatica s ).
e quorum uumero tantum institutionum grammaticamm liber se-
cundus in hanc disputationem est uocandus. nom quod Osanuus
dixit inter Artcm quoque minorem et Claudii Sacerdotis artes
grammaticaa aliquam possc cerni similitudinem, leuiter lapsus est.
quae enim ad deinonstrandam similitudinem promsit eicmpta in
quouis grammstico reperire poterat*). itaque nihil aliud reslat
nisi ut cum Probi Catholicis (is est enim titulus institutionmn gram-
maticarum libri secundi) Sacerdotis librum secunduin cnnferamus.
et tantus quidem inter utrumque scriptorem conscnsus est, ut
unum ex altero dcscriptum esse pro certo statuerc debeamus.
quaeritur tantum utcr ab altero compilatus sit, Probus a Sacer-
dote an Sacerdos a Probo.

§ 2. Fit enim in libro Becuudo aliquotiens, ut uterque gram-
maticus ad id, quod iam in libro primo dixerit, nos rcleget. quo-
rum locorum est haec conditio, ut in Probo, cuius liber integer ad
noa peruenit, eorum nihll, quae quaesiueris, inuenias neque (si
aequi uotumus esse) inuenire possls, cum id agat auctor, ut per
octo orationis partes quae sit ultimarum syllabarmn quantitas
dcmonstrct. De Claudio autem Saeerdote certi quid statuere
possemus, si bber integer neque inuidia fati lacunosus dimidiatus-
quc extaret, ut ad coniecturas quanquam fortasse probandas nobis
csset confugiendum. de uno loco uix cst quod dubitem (utinam
ne alii dubitent!). Apud Claudium Saeerdotem uerba leguntur

') Sueton. de UI. gt. c. 24.

■) GeUius L 15, 18. III. 1, 5. HII. 7. VI, 7, 3. 9, 11. VfflL 9, 12.
XIII. 21. XV. 30, i. XVII. 9, 5.

•) Endl. 1. c XIIL XIUI. Oaann. 252 aqq.

*) Qui omnem grammaticorniu lutinornm cohortcm quamuis obiter
perlcgerint fncile intellegont quasdam definitiones eormn omnium esoe
commmies. itaque nerainem fore pnto nt miratio incedat eadem qnao hubct
Sacerdos de participio et aduerbio etiam in Probi Arte miaort logi, cum
reliqni artigraphi iiadcm fcre uerbia in hra ipsis orationis pariibus deBnicndis
utantnr, uelulDon.il. 14, 1. p. 22. L. 1761 T. 15. 1. p. 23 L. I7G3P. Max.
Uict. ars gr. S 23 P- 282 L. 1951 P. - Aap. 9, 1 p. 314 L. 1733 P.
Char. II. 13, 1 p. 105 L. p. 159 P. 15. § 1- 133 L. 198 P.

Digiiizcd t>y Coogle

hacc ') ! ,Imperatiiius modua passiuitatis HE- syllaba addita impera-
tiuo nctiuitatis fiet siinilis, ut amare scribere munire. de hac taroen
ratione et dc modo infinito plenius in Inatitntis Artium id est
libro primo docuimua.' Huic loco omnis sensus experti, qui ali-
quid flagitnre uidetur cui similis imperatiuus passiuus 'RE' syllaba
addita Gat, optiuiam medelam affert libri primi locua, quem auctor
haud dubic in mentc habuit 1 ): , omnis coniugntionis uerborum
passiuorum modus imperatiuus similis est infinito actiuorum, ut
amare docere scribere muiiire.' Itaque ante uocabulum fitt uerha
cxcidisse puto haec: vafinito acliuoruta, quae necessario huc per-
tinere ei eo apparet, quod Sacerdos infiniti modi aetiuorum sinc
ulla mors meutionem facit, qnam inicere non potuissrt, nisi iam
in antecedcntibus sermo de eo fuisset — Rcliqui huiua gcneris
loci sunt ita comparati, ut quae conferre in libro secundo iube-
mur, in ea libri primi partc, quam nmissam eaae nuuc dolemus,
eititissc non sine ueritatis specic coniciendum ait. uelut *)
pedes reuera esse in libro primo a Sacerdote enunieratos cum
e more grammaticorum, qUcm Donatus 6 ) quoque aecutus est,
tum e testimonio Plotii ') intcllegcre potes, quem spero me de-
monstraturum esse eundem atque Claudium Sacerdotem. illum enlm
trisyllaborum pedum eicmpla in tertio libro ponere taednit, cum
ea iam libro primo attulisset. in Probi autem libro primo frustra
quaesiueris pedum recensiuiiem. Cni siminiiiius est locus tertius *):
,nam 'K' littera non scrihitur, nisi ante -A- litteram in priocipiis
nominum uel uerborum . . . sicut in Institutis Artium hoc est .in
primo libro monstraui.' Iam ex iis, quae supra attulimus, Cum
dc fragmento primo lubae non nulla dicercmua, cognoscctur nulio
modo potuisse Claudium Sacerdotem huic ab omnibus grammalieis
eommemoratae rei in Arte sua denegare locum. — Eundem libri

') CL 6ac. IL 182.
«) id. I. S 41.

■) In Probi (II. 3 § 16 p. 143 L. 1488 P.) loco, quod uocahulum
timilis omissa eet, iam mihi indicium uidelur esse comiptelae, quac sacpe
in Probi libris repcritur. ut infra ostondam.

*) CL Sac, II. 184. Pr. II. 4, 1. p. 143 L. 1489 P, ' . ,

■) Don. I. 2. § 3 p. 6 L. 1737 P.

•) Plot. Sac. I. 10. p. 245 G. 2625 P.

') Ct Sae. II. 169. Pr. II. 3. i 12 p. 142 L. 1486 P.

Digiiizcd t>y Coogle

primi locum respexisse ouctor uidctur scribens hacc 1 ): ,'K' hac
littera nullum nomcn tennmatur rntione in libro priino mon-
Strata* Cum igitur intelloierimiis quae in priori libro, quem
intcgrum actalem tnlisse iam supra indicatum est , Probus
conferri iubet, corum nullum ac ne minimum quidem uestigium
cerni posse, conira in libro primo Clandii Saeerdotis, qiri mu-
tilato stntu od nos peruenit, tale quid cxtitisse, ad qnod leeto-
ris animum non sine aliqua iuris specie potuerit rcicerc , non
difficile fore puto cognitu utri sit plus tribucndum fidei Sacerdoti
nn Probo. qui omoino non dubitat tribus locis 3 ) Saccrdoiis nomino
uii, ut paradigma proponeret. quo certe quemadinodum opinor
□snrus non fuisset, nisi id in Sacerdote, qucm nomine suo ludere
solcre mojc diccmus, repperissct. Accedit quod Claudium Saccr-
dotem et exemplorum ct prneeeplorum grammaticorum copia Probo
multo aliundantiorein deprehendere potes. nam praeter illtun
locum *), quo monstraturus dufla esse declinationea nominum -NAS-
syllaba terminfltorum, unam genetiuo caau -NAE-, alteram -TIS-
facientcm, insigne exemplum haud dubic c (.luiiiiiliaMi ■'') pclii.um
Asprenas Atprenatia flffert, qnod prorsus dcest iu Probi parallelo
loco % nonnulli loci extant, quibus quid Saeerdotis sit proprium
infra uotaui

') Cl. 8«;. II. S & - ■

•) I,i Probi loco (II. 1. g 18 p. 107 L. 1447 P.) extremn uerba:
Tuliane — aomUralu omissa sunt.

■) Ptob. II. 1. S 7 p. 102 L. 1442 P. ihid. § 59 p. 134 L. 1477 P.
S 42 p. 122 L. 1404 P. — Sac. II. §S 81-80.

*t Cl. Sac. II. 3 19.

•> Qoint 1. 5-. S 02 ,nam si ut Mmecetms Sufennt Amrenat dicerentur,
genetiuo casu non -E- litlera eed -TIS- syllaba lerminareniur. 1
•} Pr. 0. 1. S 47 p. 120 L. 1468 P.

»)'CL Sac. II. 5 11 (Pr. II. 1. S 20 p. 108 L. 1448 P.) ,hoc tamen
scirc debemus, qnod 'N- littern tcrminatum nomeu eolius generia feminini
non potest reperiri.' — ibiu\ §§ 42, 43. {Pr. ibid. § 50 p. 129 L. 1472 F.)
Pnrim creot — tudicium Puridit. ^ W" 10 * «*"">■ — ibid - S 51 (Pr. ibul.
S 52 p. 130 L. 1474 P.) en cor Zenodoli, r- (cf. Suet de ill. gr. c. 11).-
ibid. SS 101, 102 (Pr. II. 3- S 3 P- 136 h. 1480 P). hane lilieram ante
■O- habens nerbum aut primae ost decliiialioius aut turiine utriusque. Si
primae -AUI- focit, tempom porfecto laaio Itmiat laaia«i. ai tertiao correptao
•UI- separntis ta»io tuuu rapui, aut -Pl- caph cepi. »i tortiae prodnelao
ant ■UI- iuucla aut duas -I- ut mnnio muniui nel m-mU. -U- hanc liueram

Dipzcd b/Cooglc

§ 3. Scd liaec tiactenus. Iam co disputationem produximua,
ut abiecta Osauni de Saeerdole Proiji spoliatore sentcntia ad alte-
ruin arguiiientiim ati eo allatum transiremua, nisi timor nos leneret,
nc non sine ira et studio iudicasse uidcrcmur. quorum causas
cuin procul liaheamus rati olteram quoque parteui esse audicodnm
et quae 1'robus propria habent et num ea reuera ita sint com-
parata, ut sententiom noatram funditus euertant, erit ante omnia
uidcnduin. Ut breuiter dicam quod scntio, c collatis intcr sc
grammaticis hanc concepi nnirno scntcntiam multa quanquam apud
Probum extant, quorum notitia plane fugit Sacerdotem, eorum fcre
niliil csse, quod in Sacerdotc abcsse dolcas. nam pftucis e latinis
poctis lioud illepide pctitis ucrsiculis exceptis ') reliqua additamen-
torum pars jirodil liominem quamquoin non indocte tamen per-
uersc iu co uersantem, ut aut candem rcin bis tractct*) aut practcr

aeparatam onte -0- habcna nerbnm aut primae cet coningationis aut tcrtiao
correptae. Si primae fuerint *AUr facient tempore pcrfecto, fucluo
fuciuaui. si tertlae correptne, scpnratis *UI- nt rua rui unguo ungui, si
antique dicimlis nugo vngii unxi. 1 — id. JL 110. (Pr. II. 3, 4. p. 136
L. 1481 P.) el ipiculu lucid» (lergunl} — qun menses delcrgeo. — id.
II. 129. (Pr. II. 3. $ 6 p. 138 L. 1482 P.) ,*G- ante -10- habens uer-
c-um tale inucni, facit enim futio fugis, qnod ent tcrtiae correptae, cum in
imperatiui niodi Becunda persona (uge facit, nt Uergilius: Heu fnge cntdetU
lerras." Probi autem se tale uerbnm non iuuenisse confltentiB oculi nnte-
cedentium uerborum ,*£■ ante 'IO- non iuueni' slniilitudine decepti facile
aberrare et ad sequentia ,-H- ante -10- habentia uerba' e. q. a. festinaro
poterant

') cf. Pr. II. p. 130 L. 1473 P. (8ac. § 46) ufelica Vlpxi (Uerg,
Aon. III. 613). — p. 142 L. 1487 P. (Sac. § 177) .Persius (VI, 10) pnt,
auam deslerluil eue.' — p. 139 L. 1483 P. (Sac. S 138) carae genelricii
(Uerg Aen. L 689). — p. 131 L. 1474 P. (Sacerd. j ,Torentjus
(Ad. L 1. 38) vcslilu nimio tudutae,.' — p. 132 L. 1476 P. (Sac. § 71)
,Uergilius (Aen. UL 215) Backtilnmoue iuga Naxon. 1 — p. 132 L. 1477 P.
(Sac. 5 78) ,Terentius (Phorm. UJI. 3, Gl) sup/Hteiile opui etf.' — hnc
pertinent bene allata poradigmata uelut p. 126 L. 1469 P. (Sac. £ 20)
Karamei. — p. 138 L. p. 1483 P. {Sac. § 132) i-itio talis salini ael jnJiij
tnvnh MirM uel munti. ■

*) Pr. p. lt!8 L. 1470 P. (Sae. § 31) ,omm*a decliiiationis tertiae; kHee
sinapii kuius simtpii. sicut Plautns in Pseudulo (III. 2, 28) Alii meliug
genere neutro indeclinabile hoc sinapi kvim siaapi sicut boc imnmi.'
Eadem fere leguntur iam p. 107 L. 1416—7 P. (Sac. § 7) ,et dno generia
neutri numero lantuni modo singulari hoc gnmmi koc siaapi, quarauia
Plautus in Peaudulo kaec sintspU dadinanerit.- - Pr. p. 129 L. 1472 P.

neccssitatcra dicta cumulet 1 ) nut inepta ali omni i-atione latinitatis
urorsus aliena tradat 1 ). quid quod quatcr e Uarronc hausta affert,

(Suc. Jj 41) ,ergo omnia 'RES' terminata siuc producta ainc correpta tcrtiae
sunt deelinationls eieepto uno monosyllabo quintao dcclinationis ret rci.'
paulo ante legitur ,excoptie duobua, uno monosyllabo qnintac declinalioiiis,
E- in genetjuo correpta rti rei.' - p. 131 L. 1474 P. (Sac 54) ,qui abla-
tiuua (ueetitu) o genetiuo ucnit 'TUS* syllaba tcrniinato. nam participium
liic uetiiiui kuiut tetlitij facit enim aliud ei se genus. 1 iiaec repetita mnt
ci iis, quae paulo anta praegressa saaU —

') Probus formulas quasdam, quibus perraro Saeerdotem usum uldebat,
(II. SS 2, 4), et qulbns ipse nimium quantum gaudebat, non dubitabat,
quotienscunque poteetas dala est, uerbia suis intrudere; uelut ,inuentor
doceat raiioucin' seplies quanquam mutata forma apud Frobum inuenitnr.
cieinde decies eoniugationem tortiam productam quartam quoquo Bppellari
commemorat Quibus addo: p. 107 L. 1447 P. (Sac. $ 9.) .Tanaquil enim
uior fuit Tarquini Princi; appcllatiuum quidem est, sod pro proprio babc-
tur.' — p. 127 L. 1 470 P. (Sac. 5 26) ,et si qua talia.' — p. 128 L. 1471) P.
(Sac. S 32) quamuis multi kaec neulu dicaaL, non haec nepoi.' — p. 128 L.
1471 P. (Sac. S 33] ,quamuis kSe damu, Oedipodei lcctum Cflt 1 uocom
domut pcrperam a Probo additam esse (cf. ann. Lind.) docet Sac. apud
qucm liaec leguntur hic Oedipodii, pro quibus legatur uelim kic Oedipoda,
grammaticus anim in eo eet ut praeter nominatiuum -PUS" syllaba ter-
minatum alium quoque inueniri demonstret, cf. Pr. p. 122 L. 14U3 P. ,legi
kic Oedipodei et Auiui Oedipodae.' — p. 129 L. 1472 P. (Sac. 3 44) ,haee
tamcn (Bc nomina RUS- Byllaba terminato ut Tarlanti Tartari Gargarut
Gargari) nmuero singulari sunt maeculina, piuralitcr ncutra ut Mnenttlut
Ittaenata.' — Similiter p. 127 L. 1470 P. (Sac. 5 30J nominibus -PES- sylloba
terminatia intmsum eet nnUet uallii. — p. 132 L. 1476 P. (Soc. § 71)
,potest kaec Narui kuim Ntizi hanc Xarmn dici. 1 — p. 133 L. 1477 P.
(Sac. § 78) ,unde X 1 litlora {nominis mpcltei) snperuacua eat nt quibuadom
placet 1 cf. Charia, p. 25 L. p. 33 P. ,undc niibi uidetur non lUpeUer scd
tupeucclilit esse dicenduin.' — p. 138 L. 1483 P. (Sac, § 131) ,uno -P in-
uani 'XI- faciens perfecto. Pereius modo iofinito (Sat. VL 73?) ,matronite
imatiert uulwte.' mentionem uerbi meio perperam factam csse manifestum
cst, cum auctor de uerbis T ante -10' babentibus agat. — p. 139 L. 1483 P.
(8ac. § 139) Marlialem alfert teeteio tatio uerbum specie pcrfecta baiiaui
facere his uerbis ,sie Martiaiis, 1 cf. Lind. aun. — p. 139 L. 1483 P. (Sac
S 146) .Pereius tompore futuro posuit.' cf. Sac. S 121. — denique p. 141 L.
1486 P. (Sae. S 164) aut -Ul* ut cretco cretcit creui.' lioc additamentum

*) Pr. p. 128 L. 1470 P. (Soc. S 30) numero singulari non aucepi
sed auatpet dici debere demonBtraturus est ita: ,eicepto ano quod PIS-
facitnon 'TIS-. nam qui aucepe deelinat erraf. omnia 'CEPS- terminata -TIS-
faciunt genelino V raeeepi praccipitit ancert aneipitii. praeterea nominatiuo

duliii onmiii alferens, »( qnac uit uerborum i.EO- sj'llabis termi
speeies perfecla demonslret. — Pr. p. 141 L. 1486 P. (Sac. § 1
{perfectum vtplgl) praeseutis, alii praeteriti aeBlimant.'

tnbuas. quoa cmm ille locos confcrri mbi
VI. 7 p.250 Sp.: ,Uan appellatur, qoi pro
consuctndo erat, cum reus paium euset idi
alterum darel. n tjuo caueri postea lege cueptum est ab beis qui prnedia uen.
dercnt undes rt dmtel, jlIj i-h ."i:rilii rinqilu:ii ii. V-i'.: iiiniifipiin-um: undcia ne
petctrtntuec dnbiiur.- ibW.TlT. 2 p. 39G Sp. ,et recto et ol.liqiio cbeu «*.< -
Laete formn nanm esse in Aniiabntis Uarronem teslanl.e T.iudemanno tradit
Konius p, 483, ,CHmlidiiTU lncle c papilla. i-uiii llnit fipimm pntant partuis,
quud bic sequntur mulierom e partu liijnor.* cf. Ochlcr, Unrr. sat, Monipp.
reliqq. p. 90. I.oi-is ulj KiiiLklicvo p. 4S. dilijrciiii.Ltinn: collectis addas o
Cliarisio (p. 67 L. 78 P.) illud Catonis: ,Et iu Italin atras capras albuin
lncle lialjcre.' — deinde nm;-ii:i::i s i:=pic:oin- n: liicil rarronia liber iLondiuii
nobis notus qni inscribitur Aclin. nom cum Lindemanno de Aetiis quae
Uarronein acripgjjue tertk Mt Bernius (ad Uerg. Ecl, VIIL 29), uix cogi-
tondum est, cum Probus dicere deberet in Aciiii. denique est onlo, quo
grammatici uerbis inmiita Uurroniana uides, talis, ut fncerc non possis
e faleare.

Digiiized ti/Coogli;

non erat scriploiiiin unimiia iinlicin r\,'uiiii);in-, iiisliliitionum gram-
maticarum librum secuudum, qui est de catholiobj nominum uer-
borumquc, Probi nomiiii aildicereiit eum csso eundem atque ilium
Probum opinati, qui Arte scripta magnam nibi auctoritatem apud
eos conciliauerat. hanc opinionem falsam esso rcctc iam docuit
Lerschius a ), qui auctorem Artis 3 ), quam nescio quo pacto End-
lichcrus minirrem uorauit 4 ). phiur s< iuuiiriuluui cssu demonstra-
uit nb institutionum grnmmaticnrum scriptore, sed eo mihi tiidetur
is in repreheusiiiupiii ium iiullmu iiicuiTtre, quod ne uerbo quidem
commemorauit, quomodo factum sit, ul a recentioribus grammati-
cis Probus Catholicorum auctor putari posset,

§ 4. Nunc uero Probo spoliatore et interpolatore simula-
tionis integumcniis euoluto ac nudato cum iam nihil nohis sit
uerendum, nc uineta nostra ipsi cacdnmus, Sncerdotem quoque non
nullis additainentis inquinatum esse libentissimo animo monstrabi-
inus. elsi dtitiitari poiest utrum genetiiiuin molcstum angutti 1 ') e
auo addiderit Sacerdos an aiius quidam, tamcn altcr locus 8 ) nihil

') E locis ab Osanno p. 207 seqq. collatis huc nocandi sunt hi:
Frisc. VI. 689. 707. 708. 711. X. 903 P. Clednn. p. 1901 P. Pompeius
p. 155. 156 ed. Lindem. Praeterea cf. fragmentiun (le suiicturis seu de
compoeilionibua pedum ~m Endlieheri Anal. gr. § 11 p, 508. ,Sed ut
breuissime, ait Probus, de structuris delectanlibus doceomus obseruandum
est ne aut uersnm heroici metri fnciamns aut in natura long&m syllabam
penuilimo uerbo terminato triayllabo finiamus, cuoteris paene ojnnibua
anditores poasumua delectarc. E6t autem structara uerborum compositlo
dicta. a strucndo id est componcndo, imdc structores compositores alicuiuB
rei dicd. hae quamvis in omni oratione semnri debeant tamen mnxime in
uerbis duobus, nouissimo ot penultimo sunt dolcctabilitcr componendae.'
Quocum cf. Pr. 11. 4 % 7 p. 146 L. 1493 P. ibid. § 1 p. 143 L. 1489 P.
Sac. il. §S 192- 184. 185.

■) Lorsehius, diar. etud. antiq. 1843 Mr. 79.

') Uirisse uidetur Probus artigrBphus Firmiani I.aclantii temporibus
i. o. quarto seculo medio, quem nd Probum do metrin comoediarum
BcripBieee Rnfin. p. § 29 p. 387 G. 2712 P. tradit.

*) Codicia PariBini (7519 saec. XV.) inscriplio Probi ormnmmici dr
ocio oraiinnis membrii ari minor nullius Endlichero (p. 229) debebat cbsc

') CL Sac. II. § 54.
*) ibid. $ 9.

DigiiizGd t>y Google

habet dubitationis, qui pci dignissimus cst memoratu, quod chri-
stiauniu inanum intcrpolnnttin nperte prodit. quae quani infclici-
ter rem siiam gesserit doccat locus ipse: res enim iam nbsoluta
redintpgratur. postquaiu enlm Sscerdos nulla latina nomina *L-
littera tenniualit ^ncris m.-isr.ulini uel fcminini cxceptis quattuor
(Aic sol luiec Tanaquil hic consul hic haec et hoc exui) reperiri uel
rpperta dixit esse barbarn, quoruin exempla posuit Harmibal As-
drulial iutcricctis gcnfris nuuiritis 1 1 :i i :n i = tiotnirdlius -L' littera
terniLuatis (,Muthul Suthul oppidorum oomina'), leguntur uerba haec:

Daniel Jsdrahd liuius Samuelis Danidis IsdraheMs.' qune uerba cuin
iiulln. causa eur sint itddita appareat, c textu remouerc equideni
non dubitauerim. tertius dcnique locus 1 } repcritur, ubi uomiui-
hus ' QUIS ■ syllabn. terminatis gencliuum similcm nominntiuo
facientibus malc iniectum est sanguis sanguinis.

§ o. Horun: nihil Osaunus iam conteutus similes locos inter

uiruni refutandum quanquam non ncscii ernmus aliam uiam ingredi
nos potuisse, tamen quu wrtionrtii rcjiortaremus uictoriam, illius
uiri uestigia persecuti cum quasi ipsius gladio iugularc malebamus.
uam ctsi uerum est, ijuod per Lerscbium effectum est auctores in-
Etitutiouum gramniaticarum et priini et secundi libri diuersos esse
nb illo 1'robo, qui Artem scripserit, nolebam tamcn hoc argumcnto
uti aliquem posse existcrc prospicicns, qui Probo eos derogans
nb alio artigrapbo Sacerdotc antiquiore profcctos csse diceret.
quod nc accideret, ita a mc praecautum essc arbitror, ut non
uexatus isiu ad altcrum nrgumcutum ab Osauuo propositum trans-
eam. sed ne hoc quldem quod uoluerit esse assecutum uirum do-
ctissiraum omnibus rebus considcratis uidcbimus. dicit enim ex
eo, quod Sacerdos iam copiose aliorumque sententiarum habita

tigraphos Donatus tetigit, cxposuit, quae nctas sit Snccrdoti tri-
buenda optime posse intellegi. in quo id monendum puto Dona-
tum ipsum 9 ) aliorum, qui casum septimum nouerint, raentionem
fncerc uerbis his: /juidam assumunt septimum casum qui est abla-
tiuo similis, scd sinc praepositione ab, ut sit abl.itiuus casus ab

') CL Sac. II. § II.

') Don. II. 8. p. 14 L. 1748 P.

Digitizod byGoogle

nratore nenin, spptimiis cnsus aratnre taagitlro vtor.' inilc harc inoptn
sontf nti.l pev oranfs ferc i;r;immat.ii!()x 1 ") iisqnc :i(t Priseinnum dif-
fnsa est, qui rntione inani pei-sppcta ita enm exagitnt a ): ,iUiul qtio-
quc non cst practormitteniliim , rjuod i[nj!ms(l.im scptiimis oasus
cssc uidctur ablatiuii3, qnando sinp praopositionp profertur. qnod
satis irrntionabile uidetur.' quoil si quncria nndc isti grammaliri
liauserint notitiam casus septimi, non dubito cins nuctorem tibi
Racordotem afferre. quem ne suspiceris ipsum tam pcruorsam
sententiam excogitassc , ea quan tradit s ) de casu septimo adscri-
bnmus: .seplimus casus iit duobus nblatiuis pariter eopulatis, qui
locutionem liabpt ablatiunriim cnsuiim , intcllcctum genetiuorum ;
nihil enim significat auferendi. liic lit modis ooto. aut cx parti-
ci]>io et nomine ut — ducentc dea — uoleate deo — aut ci nomine
et participio ut — oratore declamante — sacerdote docente — aut
ex duobus participiis ut — dnctu esponente — aut eit duo-

non potest. quidam putnnt his casibus iunctis intcllcctum ficri tla-
tiui casus et uocari ipsuin quoqne septimum casum ut esl — et
magno ee vorpore miscet — scd errant. nam ibi nntiqijorum more
ablatiuum pro datiuo posuit*), quod licet, ctiam si non iunxeri-
mus duos ablatiuos, ponere alilatiuiim seilicet pro datiuo, ut cst
— haeret pede pes — et — parce meta Oytherea — pro pedi pro
metui, quod septiuius casus fieri non potest sine duohus ablatiuis
et sine intellectu casus geneliui.' — Uides igitur nt midtum abesse,
ut tam praue quam qui cum insccuti sunt tecbnid (ic easu se-
ptimo senserit Sacerdos ct unde ille insiguis crror a Prisciano ca-
stigatus oviri potuerit. grammatici enim non altius perspicientes
casus septimi naturam, quac cadem uidetur cssc atquc ablatiui,
quem nos uocamus absolutuiu , cum eorum animi in nducnticiis
tantuminodo iiihacrcscerent, facillime in eum errorem adduci pote-

') Consent. p. 20H3 P. Max. Uict. ars B r. p. 1939 P. Aap. 1729 P.
Serg. in Don. ed. II. p. 1814 P. Seru. ad Aen. f. 411. 111. 83 Pomp. comm.
Don. pp. 139. 170. ed. Lind. et non sine aliqua doclrinae dilferentia
Char. 11. 89 L. 128 P.

') Prisc. V. 673 P.

*) Sac, 1. § 82.

") Gell. lflL l(i. Freund lexk. I. p. LXVL soqq. Reinig §§ 65. 71.

DigitizedByGoogle

rnnt, ut casiiiu stjitiiimin cssn nl hl ::t i 1 111 1 1 1 |ii'nrpiuitioue subtracta
putarent. atque hnec ut contcndaui, ijnnsi maiiu ducor casus
SCptitlli excuiphi, ipiinl Dnnndis piiMiil mnlurv iiMyistrf utor, iu qUO
iaui Haccrdotis ucstigia ecrncrc mihi uidcor cxcmpla afferentis
Lucc: nralore declamante el sacenlote doccnte. qui ablatiui ad quid
pertiuerent ciim ncsdiul Duuiv.iis nbliiciiiuniiii nli.sulutorum uiiu uc
naturam proisiis ignurnns c.n-uipln 1 1.- u 5 c c ■ iiiutiitii addidit ucrbum
ntor, ut haberent ablatiui undo pendercnt. liuic iam fortasse per
sc probnnduc sontcntino ut qiinm niaxinia Edcs liabeatur nobis
tcstriii iili<|ueni c grammaticoiuiii latinorum inonumcntis excitaturis
pcriippui-time in tuula ubscuritate, ipia Sacerdolis nomcil usipie
nd liacc fcrmc ceuipor.-i prmifbatur, accidit, quod in Kndlichcii
Anulectis jrrauiiunticis Anonymi fragmcntum artiuiu iininiiuutii-iinim ')
e.ilnt, quod liuuc grammaticuiii casus septiiui jiarentcm cssc diser-
tissimc tradit. anonymus cnim, (qucm II. Kcilius non satis dc-
iuonstrasse mihi uidetur Charisium csse), quot essent easibus cnu-
ui.ii'iih ii i!iliiicuiiui-ibiis technicis etiam septiiiiuiu casuin adici
affirmflos eum quattuor modis ficri tradit, )ta ut Sucerdotis oeto
iuuili.is, ipiibus ille ij-asus profcralili', iu uiiimi coiii tet eiusque usum
exeinplo satis insigni cuufirniare studeat lioc: studente Saccrdote
differentia (sc. intcr ublatiuuui et casum septimum) inuenta est —
aneuiWgonus ■£'««* pJmros 17 SuMpofia ijcpftijj. unde grammatico in-
fcrioris actatis illaiu opinionein fuisse appnret Saccrdotem primum
quid discriminis intcr nblatiuum ct cnsum scptimum intcrccdcrct
reppcrissc et cuiii niliil eur liiiius lescimoiiii ui-riliilciii addubiteilllis
linbeamus, oihil rcstat, nisi ul iu Anonymi nuctoritate acqiuc-

') Endl. pp. 75 — 134. ,Ilicertl Arliuin grnmmaticarum frngmentum.,
cf. 5 17 <p. 78) .uiflereutia atilntiui et septimi casus.' — Endliehori ab
llitM-unyino (.■ultuiina <]i j i.'U|ilL ^..'iiiiiriliiiiii Sjuiniiiuli^ iii-u'! iioc fragmentum
ox alio grammatico opero seniatiun Inculcntis argumentis confulauit Osan-
uiu. (p. 308).

■) Ilunc Anonymuni Osanmis (p. 310) quidem suspicntur Iustiniani
temporibus Con-(iUiliiiii[;uli ilui-ui^u i':iii|iiii iiricni grammaticam eiercuisse,
at lioc concesso qniil iletrimnnti caperet sententia noslra? nuUum, credo.
hsilnTcjmis ccrte lcstciu actute 11011 nihil iiiferiorem, sed oh id ipaum non
iii'pli^tii]tliiiii. tiiiA \-.bi (;ii-jii Osiiimo uisu Bunt mihi uidcntur admodum
dubia. nam ipsc ille locus Anonymi dc caau Vll., in quo non solum
doctrinue copia, sed elioin subtililatc omnes latinofl nrligrapUoa longe

§ G. Argumenlis igitur al> Osnnno ullatis postquam cxpo-
aiiimiis omnino non nos impediri, qiiinmiius, si ucllemus, adscri-
beremtis Saccrdoti actatem, qune ab ca quam Osonnus Plotio as-
siguav-it, non jnultum diflerret, ad id uenimus, ut au Endlichcri
sententinm probandam lirma atque ualidn arguinenta proponamiis,
quibus facilhme effici possit Claudium etTlotium Saccrdotcm essc
unum eundeiiii]iii: ^raminiiticum, qui duos Ubros dc rc grammatica,
unum de metrica scripseril. quam ob rem id ante omnia uidea-
nius possintnc quaednm commiinin uincnla reperiri, quibus hi tres
libri, qui a duobus auctoribus profecti esse adhuc uolgo dicuntur,
in unum quasi corpus coutesantur. quod nescio an possit melius
atque ad persuadcndum aptius demonsLrari quam Plotii uerbis de
mctris libro praeusis, quae Analectorum editoribus doctissimis su-
spicioncm mouerunt ,liiiros duos artium Sacerdolis, qui iu codice
Bobiensi continentur ct librura dc metris siuc arlium tertium a
Putschio editmn uuius finsdcmqim nuctnris iliuersis praenominibus,
cuiuscunque eulpa siue librarii siiie iectoris insigniti foetum csse.'
— HIs enim ucrbis uiam sibi ad librum de mctris scribendum
patefacit Plotius Sncerdos 1 );

,Mai'Ius Plotius Sacerdos composui Iiomae docens de metris.
Cum do inslitulu artis fframmalicae primo libro me tractnuissc oom-
perisset uir clarissiinus Uranius nec ei displicuisset, ucl c|uod non
absurde compositus, uel quod ad cius iiliura U. C. mihi contuber-
nalem et actatc pacnc studiisque coniunctum Gaianum scriptus
esset, compulit, ut ctinm tle nominum «rrborumi/iia ratione nec non

antecellit, opiniouem ntihi iutrudit ciim Donnto, quem agmen gramma-
ticorura inepte de casu illo cogitautium ducere uidimus, multo esse anli-
quiorem. atipie nrguinenta ipsa, quibus Osannus ad sententiam munieodam
usns ent, nii dabiuui est quin errore nitantur. nnm quod paradlgmate
MTjttie Itfijia Mtnni Menite (p. 83) llennam Ictum luatmiani cUrissiraum
uir doctissimus designari putnt, eiTare uidetur, cum eodem exemplo Charisiite

nequa e uocabulo vxiff&ipatwtios, quod Anonymuu affert (p. 105), quan-
qoam id iam mnguopcre ultimam graccitalem redolct, certi quid de aetate
6Criptoris constitui polest, aut si argumentum cx isto uocabulo ducere
uolebat, id non antc Iuatinioni temporn in umi missc dcmonslare debebat:
lcxicograplu qnidcm nihil docent nisi esse hanc uocem indo ab actnte
Aleiandrinea a Oraecis reccptam.

•> i'iot. Snc. p. m 0. P.

etinm de struciwrarv.ni compositionibus exprimciidis breulter labora-
rcm. cuius pracstautissimi uiri iusskmibus libens arbitror libro
secundo nos cxplicabiliter obedissc, nunc in hoc siue tertio siue
riouissimo. nrtium libro — uobis uiris ainplissiinis — Maximo ct
— Simplicio — , quoninm iubcrc dignati cstis me possc dc metris
etiam tractare iudicastis, breuiter esse componendum dccreui.' —
Haec igitur nos doccnt Plotiuni Sacerdotem , priusquam ad
libruui metricum compooendum se accitixit, iaui duos libros gram-
inaticos scripsisse, unum de itisiitutis artium yrammatiatrum, alterum
de nominum uerborumoue ratione et de structvrarum compositionibue.

uel ieuissima eorum reperiri, quae iu prioribus libris tractata esse
Snccrdos metricus aflirmat. et profecto uideinus in clousuHs iibro-
ium (nam eorum cxordia cum sint temporum iniuria depcrdita
oihil, quo hanc quaeiUonem diiudleemus, nos doccot) '), quid iu
iis expositum esset religiosissime rationem esse redditam et eam
quidem, ut, cum iu utroque grammatico prorsua eadem uerba,
quibus librorum argumenta significarentur, posita iouenias, facile
seutentiam ainplectaris non posse seiungi auctorcm grammaticuin
a metrico. idem cnim, cuod a se in libro priuio Plotius affirmat
esse traditum, Claudium se tractasse iisdem uerbis non nullis locis
comprobnre uidemus. praeter duos iaro supra s ) commemoratos
locos, c quibus librum primum Instituta artium inscribi apparet,
huc pertinent et quae in fine utriusque libri extant: ,bucusque
artium tjrammalicarum fecinms initiluta: de catholicis uero nominum
atquc uerborum latius exponcmus' ct ,quoniam — — — in primo

') Si uerum est, quotl §§ 2. il disputalione elTeciase roilii uideor, e 8a-
cerdotis libro secundo ease paene ad uerbum Catbolicorum librum, qui
Probi cuiusdam uolgo fertur, transacriptiiiu , seqnitiir nobis oniuibufl iis
luci:-, nl,i L:in[;,:i.-, i!:,[i:,Misis, imem non integrum, avA iliiiiiiliiil.Mi:! i;iin fii(H , :i
indicauimns ad noa perneniHc. aimus nimlm iir-siLiul.i, uil islas tantas 6a-
(■«niiiliB liiciiuas recte cxplendaa summo hlre ad Prubi librum esse con-
fugiendum. quare quid initio libri sccundi Sacordos scripserit eiploraturis
percornmode, credo, Probo uti licet, queni insiiiutis artiiun in priori libro
traelatis in altero uolumine de catholicis nominiun uerbormnque doceru
ueile aperto tradunt uerba hacc: ,quoniam instituta artium eufncicnter
tractauirous, nune do caOoticit nowfnuia ucrbsrumquc rutianibu* doceiimus.'
p. 101 L. 1439 P.

*) § 2. Cl. ffac. IL SS 169, 182.

ilocui libro, nominum ucro rationcm 'icrlarumquc in hoc, con-
scquens arbitratus suui et tit .tlntrlriri* ili-mnnstrare ') denique: ,nunc
igitui' sinutitn^ dclmnl.iilcs rnmponamut'' 1 ). —

Dcinde quod omnes tres libri mira illn propiictnte pcrfusi
snnt, quod nomine Sacertjtitis ludit auctor, ut aut ponat paradigma
alimiod aut quosdain uersiculos sc ipsiim composuisse siguilicet,
noua lux quaestioni nostrae affulgct. nam ut iain stipra ostendi,
cum Frobum compilantem in disceptationem iiocarcin, haud raro
accidit — ucl multo sacpins iil, si iiitc^ri Saccnlnti^ liln-i irr;mi-
uiutici extarent, nccideret — , ut situm nomeo auctor exempli loco
afferrel 3 ), ita idem in terlio dc inetris libro obseruasse Sacerdo-
tcni aniniaducrtimus 4 ). — Prnctcrca communem, qoa iluxerint
oTiiiies libri, tiriginciii iiidicm-c niilctur ratio, qun in iis footiitm
adhibitorum mentio sit iniecta. uno enim dtiohusue locis excc-
] itis *) nusquam grnmmatici itoiuinnntur. sed ouoa auctores in
liliris coinponciidis ndiit, ita pli-niiiique cuimiieiTiurantui', ut qui
fuerint ncsciamus. atque id quidciu snepissime essc factum qunc-
que ferc totius opcris pagina doccre putcst, ubi grntniiiatic-oriim.

'} CL Sac. H. § 184.
*) CL Snc. D. § 190.

>) E primo Sacerdotie iibro nnna tontuminodo iam nobis unltts locus
huc est uocandiis; § 82 Sncerdote dacente. locis libri Bcciuidi (%% 81, 82,
M3, 84, 8G) odiungae e Probi Catholicis 1. S 7 p. 102 L. 1442 P. hunc tt
htmc «icerdotem. ibid. § 42 p. 122 L. 1464 P. mcerOn incerdolii e. 2
S 134 L. 1478 P. hic iticerdes ftuiiu Mecnhtti'tuk mccrthli kumc sttcer-
tltitein o sticerdos ab hoc sncerdole.

4 ) Qnlaqne extant lerlii libri loci, ubi rrai [pahu nominis in tiersibus
mcntionem Sncerdos fecit c. 3 S C7 p. 2C7 O. 2G40 P.

,Has tibi dactyiid species per carmina metri

Bib Eenas ct tpiinque siniui dedit ore Sticerdoi.'
c. 4. S 11 p. 270 G. 2842 p.

,Latino trodo carminri sic Sncerdos.'
e, 7. § 13 p. 288 G. 2655 P.

,Dii boni soruato Sticeidotem uoa oolentcm uob.'
c 8. § 8 p. 201 G. 2657 P.

,Sncerdoi docena benc uos formauit ad artos bonas.'
ibid, 5 9 p. 292 G, 2658 P.

dsthoec ooniposui mctra Sticerdos optima nunc'
>) Mme metrico (c. U. § 11 p. 301 0. 2664 P.) adicialur o Probo
(1. S 41 p. 120 L. 14G2 P.) — Sacerdos enim ea in partc truncntus —
Aquila t|iiidam dc ijuo cf. Lintl. ami.

qui scmper qniilam nppcllantur, scntcnlins nut milla ecnsura adhl-
bita nude refert ') aut, ubi eos errnssc cognouit, non soltim leui-
tcr corrigit 2 ), sed e.tiam extra canccllns urbanitutis cgresaus acer-
bissime pcrstringit s ). — Ad bncc nrgumentn illuil quoquc addcn-
duni est, quod instilutionum grammiticarum nuctor, qunmqunm
nullo modo laui saepe quam metricnc nrtis scriptor, qui natura
corum, in quilms r-xpnm-nilis mmiis dis:iu;atio niTsetur, nd grnc-
corum grnmmnticorum acripta perlcgcnda quaai erat coactus 4 ),
tamen compluribus locis sc graecarum litterarum non indorluiu
praestnt. ntque liie parcua qui in grammortcis libris animaduer.
titue graecae lingnao uaus tantum abest ut sentcntiac noatrae o1>-
luctetur, ut eam recte latam esse plane comprolict, modo ratio-
ncm, qua graecarum littcrnrum notitin sit insertn, bcuc considcra
uerimus. nam practcr illud, quod ali oinnibua fere grnminnticia
latinia institutum nidemus, ut nut elementa graeene gr.'immnii['iii'
dncerent ") aut grncce uocabula rciidercnt Intinn °)> in eo ucrsntur
Sacerdos gi'ammaticus, ut codem modo, quem in arte metrica tc-

uideamua — inm cnim concludatur iiacc argumentatio mca — sit-

') Cl. Sac. I. §§ 27. 35. 104. H. 55 167. 188. PloL Sac. 3. § 00
p. 264 G. 2638 P.

■) In huiusmodi locis, quonmi muUiiiirln im: mipedil. quominiis omnes
afTcram, ractorea, qunB adiit, perperam iudicaeee ideoque repreliendendos
csse Sncerdoa plerumque liis similibueue uerbis monstrst: ouidnm vvtiml,
iwn iHitmu, nrgmir, iit ifiiihvidion jilncet — ied einmt ueluti Cl. Snc. I.
§S 18, 80, 149. II. § 138. PJ. Sac. 2. § 7 p. 248 G. 2&2S L'.-. s. i 1 [: . it^ <•■
2656 P.

») Cl. Sac. 11. § 35. otudnu hnperiti. 5 168- widnm pwtVinl imperUU-
sime. Pl. Sae. 8. § 8 p. 291 G. 2657 P. qaiditm imperiti. 2. § 14 p. 249 G.
2628 P. imperilisiimi el mrvii arte melricu leparitti kebetudine imadum
decemi.

4 ) Plot Snc. 11. S 1 P- 297 G. 2662 P. ,qnem Csc. liunc libriLm) de
firaecis nobilibua lcctis a me — compoaui.'
«) OL Sbc. II. § 59. KfiTrttoe, '^atov.

*) id. I. g 155. tvjitr&e Cpropitiae) ibid. § 190 illznr (eminere). II.
g 30 ,nam ojici qniifi Snovg qnrnl sine pedibus nascatnr — npnes graeec
aigniCcat liomineni einc filiis. ibid § 43. tjoas jjfjtoo e herois: toag Jpoiios
Erotis. II. § 168 (Joco {3oa S (reboo) 1. 89. ^olocciamus dictus cat dnobus
modia uel quod sit rofi omoo liyov «hiapog i. o. intejrrao Inesio dictioniB.'

') Cl. Sac. r. 101 fjm(5ij i%a s tt «ol 'EUfanmmi. (Hom. II. XXIII. 3.)
,ovo e oroi cW&ok;, tlvi tln 9areiip. TSi enint longn pro duabns brcui-

Digitized b/Cooglc

ne indoles, quam illi tres libri prae se ferunt, talis, ut quiu ii
ab uno codemque auctore sint compositi nobis nulla possit relin-
qui dubitatio. Et ucro siuc quam uiain auctor ih materia dispy-
nenda ingressus ait siue qrio dicendi genere usus sit respicis, --
facile arteiu metricam eadeui nianu, qua iustitutioues grammaticas
cognosces esse scriptam. naui quidquid cxplicaudum sibi gram-
maticus proposuit, quemquam nego fore, qui id ad artcm certam
ralionemqite foctiim esse praedicet. atque omnem eius curam in
eo fuisse positam qui quamuis obiter libros eius legerit intrlleget,
ut omni ratione omissa ininutias studiosissime obseruarct casque,
quotienscunque offerretur occasio, consectaretur. itaque ut in libris
prioribus multus est tum in coniogationum gencribus, tum in
figuris scliemntibusue, tum in singulis uerbi3 recenacndis, quae, ut
doceat qualis sit spccies perfecta, ordine uocaiium ante ultimam
litteram positarum enumerat, ita cuin non piguit in libro tei-tio
melrorum oclo quae uocantur prototypa uel generalia schemata
per exempla ita tractare, ut el quot pedes uersus liabeat et quos
pedes singula metra recipiant ct qualis sit uersuum clausula ratio-
nem babeat. unde non mirum cuiqoam uidebitur eum dactylici
metri scliemata triginta et duo eitemplis muniisse. hano minutam
subtilitatem in causa puto essc, quod auctor librorum quaestione
aliqua absoluta, priusquam noui quid aggreditor, quae sequenli-
bus conlineantur iisdem formutis indicare solet, ueluti nune doccamus
nime traetemvx nunc componamus nanc veniamw' 1 ). eodem modo gram-
maticus, ut quid discriminis intercodat inter similes figuras uel similia
quae exposuit melra, deinonslret, semper bis utitur uerbis: n-jio

bus eolata accipitnr. nam genere ualeblt sicut melricis plaeel, ut pro-
eelenematicus pro dactylo ait duabus prioribus breuibus pro una longa
positis.' cf. Pl. Sac. o. 11. $ 11 p. 300 G. 2664 P.

■) OL Sac. II. 8(1. ,ergo breuiter doceamus.' PI. Sac. 2, 14. p. 349 G.
262S P. ,nunc breuiter doccamns.' id. 3. § 31 p. 255 G. 2633 P. ,nunc
qaartam Bpeciem doccamas.' ibid. S 44 p. 259 G. 2635 P. ,nunc consequens
estutdepentametrisdoceamuB.'~C).Sac-SS190. 191. ,nunc igitur etructuras
componamus.' Pl. Soc. 3, 58. p. 263 G. 2638 P. ,nunc de aecuuda specie
— componamua.' — CI. Sac. n. 162 ,nunc ad syllabas coneonantium neni-
amus. ib. S 178 ,nunc neniamus ad ea,' Pl. Sac. 3. $ 52 p. 261 G. 2637 P.
,nunc ad tetrametraa specie» ueniamus.' ibid. §64 p. 266 G.2640 F. ,iume
ad dinietra uenhimiis.' — Cl. Sac. I. § 88 ,uunc traclarous' J 90 ,de ■iiiibna
mixte tractabimus.' II. § 123 ,conBequens pnto da iis tractare' Pl. Sac. 5.
S 10 p. 280 G. 2649 P. ,de quibus pcr cxempla tracteaius.'

hoc interest inttr — hoc tiistat hoc tlijfert'). idcirco non mirere
eloquendi gencri, quo usus cst Sacerdos, nulluni fere esse colorem.
quae auctori uecessaria uidebantur siue ullo orationis ornatu eom-
posita: ubique eadem tcnuitaa et exilitas. quid quod structurae
quales scire notare observare debemus quod*) tam sacpe reperiun-
tur, ut taediuro afferaot?

§ 7. Ac iam saiis dictum arbitror de re manifcstissima. mi-
nus autem cxpedite soluenda est quacstio, ad quaro nunc oratio
nostra deflectit, qua actatc Saeerdos uixerit librosque suos scripse-
rit. cuius quidem explorandae quanquam habemus ansas quas-
dam cxtrinsccus petitas, c quibus fortasse quod ad uerum prope
accedat poterit effici, tainen in iis adliibendis maxima cautio erit
adhibenda. interim nos ut poterimus quae nobis uisa sunt pro-
ponainus. primum igitur si quaens qucm nullo modo possit
egressa essc actas Sacerdotia terminum, eum iam ante Rufinum
Antiocliieuseiu uixisse ex eo apparet, nuoii hic graminaticus in
fine indjculi eorum auctorum, qui Satis pcrspectum habebant lati-
nos comicos poetas in fahulis usos esse metria, Sacerdotis quoque
inentionem facit 3 ). itaque iam sumus ossccuti seculuin p. Chr.
u. quintuui, quo Rufinum uixisse paulo post expooemus. prae-
termitto Seruiuui Honoratum Centimetri auctorein. nani quod Sa-
cerdos confessus est 4 ) se latinum rliopalicum uersuui non reppe-
risse, uix conici licet eum Seruio cssc antiqniorem, qui in ccnti-
metro talem proponit 6 ), cum ueri mihi simillimum uideatur istum

') hoc mter eil lua CL Sac. I. S§ 7«. 90. 15+. 170. 184. Pl. Sac 6.
§ 12 p. 284 G. 2652 P. - koc differt Pl. Sac. 3. S 23 p. 253 G. 2631 P.,
ibid. 8 52 p. 261 G. 2637 P. ibid. § 59 p. 263 G. 2638 P. ibid. 4. § 26
p. 275 G. 2646 P. — hoc diitttt 01. Sac. I. § 145 Pl. Sac. 4. § 29 p. 276
G. 2646 P.

») hoe debet sciti quod — Cl. Sac. L §S 42. 66. 8-1. 161. 184. id. II.
§ 11. 120. Pl. Sac. 3. 38- p. 256 G. 2634 P. ibid. g 40 p. 257 G. 2634 P.
ibid. § 67 p. 267 G. 2640 P. — obitruare dcbentui qmd — Pl. Sac. 4, 5.
p. 268 G. 2611 P. — notcmn quod — Plot. Sac. 5. § 12 p. 281 G. 2650 P.

■) Ruf. de melr. com. § 30 p. 388 G. 2713 P.

») Hot Sac. 3. § 22 p. 253 G. 2631 P. .latinum nou repperi, sed

miire Qittintm t/ntte formu vulcherrinm Deiopeitt ut ett sic qurte qutirum form.i
pslcherrinut Deiopeitt.'

°) Seru. Ccutim. 9. § 25 p. 377 G. 1826 P. ,rliopalicus neraus est
cum ucrba, prout sequuntur, por syllabas crescuut at est hoc Hem titi

Iiuiusmodi apte cligendo cxcmplo non mcdiocriter labornnti essc
fictum: itaque fieri potuit, ut eum, qiiem non cx iugcnio poetae
cuiusdam, scd ex officinn granimatici profcctum intellegeret, Sit-
eerdos aspcrnaretur. quacramus potius certiora argumenta. iam
supru 1 ) cuiii de cbsu scptimo eiusque auclorc disputarcm, efTecisse
iuihi uideor, quflc onmis lalinonun artigraphoruiu turba de illo cosu
slatucrit optitne. posse ad Sacerdoteid rcuocari. namque quo modo
isla pcruersa tlocliiiiti oriri politerit, nisi c Saccrdotis inale intel-
lectis uerbis, non perspicias. Iiorum autein graminaticorum pri-
mus non solutn auctoritatc, sed etinm aetatc crat Donatus, quem
Sacerdotis Artem in manibus tenuisse tutic crimiiiabar. sed non
ita, ut eam nd uerbum paene expriinerct. nain rcticere non dc-
beinus .uel leuissime facta comparationc iutellegi posse Douatum
omni inutili doctrina reinota, ne iis, qui lfgerent, ohscurior iierct,
in eo opcram omueiu culhicnssrr, nt. qii;t<?cLinqitf- i>xjK;sni.=srt rn. ;ui
rationem mciius institutam redigeret atquc iu magis perspicuo cou-
spectu puiieret. inde factum csse puto, ut, cum Douati nomeo
suinmis laudibus per totam incdiam actatcm cfferretur, Sacerdotis
memoria tencbris obduceretur, e quibus nostiis deimuu teutpori-
bus in lueem emersit. Sed ut ad institutaui dlsputatiunem reuer-
tamur, id nunc agenduui uidetur, ut eos, qui haud facile ad crc-
dendum iinpelluntur, nos Donatum falso crimipe uon insimulauisse,
sed rcucia indicia non nulla inuestigasse doceamus, quae forsitan
ad scntentiam nostram eos deduclura sint. neque iam opus est
inuhis locis indicare, quid proprium habctit Doiialus aut quid cum
Saccrdote commuue, dummodo mihi contigerit, ut non nullis locis
comniode allatis me uerum uidiase demonstrem. ante omnia te-
uendum est in Arte coinponeuda Donatuin non utrumque Sacerdo-
tis librmu ante oculos Iiabtiissc, scd tantummodo cius librum pri-
niuin, quem aeque atquc secundum Initio uiutilatuin esse iam supra
significauimus cuius libri eiigam caput de uerbo, quo quam

") Sed habemus quod bac de iactura non nihil nos consoletur. nam
collatione illorum duornm <: ri.iiitiiiti .u:or !im siiia nobis persnaBiiin est in
Sacerdotis deperdita parle ea osse tractata, quae ourn in oninibus Artibus
tam apud Donatum adituin ati Vlil orationis partes coinparare solent,
i.i-j fiiitii in:ri3;:uillimum librutn ila iueopissc Sacordolem, ut lyUafeu

Digitizod byGoogle

eognatinnrm cum Sacern.otc bsbeat Ilonatus ostcndnm. ntquc ho-
rum grnmmaticorum comparatinnc initituta ilHs locis omissis, c
quibus propter magnam eonnn sitniiitinliiicui ccrti clici possit uihil 1 ),
duo genern discrepnntiaruui rcpcriuntur, quorain unum itn com-
paratum cst, ut e mero scriptoris arbitrio illae uidcantur ortne
essc, eltemm uero ita, ut alter alteram impugnare uel coirigcre

dus. quod ut appareat, conferendn sunt quae Sacerdos ct Dona-
tus de uerunnim modis tradidrrunt. lios quinquc essc statuit Sn-
ccrdos uerbis his 1 ): ,modi uerborum sunt quioquo, pronuuciotiuus,
quem quidam indicatiuum uel finitiuum dicunt, qui lialiet teiupora triat
instans id est prac-eiis. pi iiclei ituiti ct futitrnm, quod lcuipus futurum
scilicct niodi proour.tiiitinj madum dicunt promiasiuum, sed errant;

est imperatiuus . . . tcrtius modus est optatiuus . . . quartus mo-
dus cst subiunctiuus, quom qtiidnm nditinctiuum ucl coniunctiuum
uocant . . . quiiitus modus est infinitus qnem perpetmun dicunt.'
bis quiiiquc modis n Donato dno ndiciuutur, ut septein eflician-
tur 3 ): ,modi autem sunt ut multi esistiinant septem : indicntiuus,
qui et pronuntiatiuus dicitur ut lego, iinperatiuus ut lege, proinis-
siuus ut kgam-, scd hunc nos modum non recipimus ; optatiuus
nlinam legcrem, coniunctiiius cum legam, infinitiuus leyere, iinperso-
nalis legilur. iiunc quidam mfidum pro geuere aut sigiiifli-atioiic
uerbi accipiuut.' — IJis igitur dnobus modis, quibiis Donatus
abundantior est, modo promissiuo ct impcrsonali, tnntum abest ut
sententin nostca refutetur, ut qnae antea incerta fuerunt nunc ita
expiancnlur, ut uel caecis satis clara ac perspecta futura sint. de
modo promissiuo uix est quod admoneam. quae primn ex fronte
inter duos grammaticos uideri potest dissensio re accuratius in-

Hrienii iiedei acccnlus cxponerct, ex co pcr^jiicia.; imliriri, (jtiod metro in
tertio libro doccna. uiji ii.imra vci, ( |iiaiti tradarc l-oc 1 1 oiat, piistulnbat, ut
in illa fundsmentn oinnis rci nielricdc ililigciilius iiuinireret, ne nerbo
qnidcm ca commcmornuit. fl]um itentm peddtn nomina (c. 1. p. 243 G.
^132:1 P.) idcirco recciisnisse credi poteat, qtiod iis ad reni qnam parabat
demonstrandain nullo moiio carere pntuit. ef. c, 1. § 10 p. 245 G. 2(525 P

') cf. Sac. I. § 25. Don. II. 12. § 7 p- 19 L. 1757 P.; Snc. I. 27, 28*
Don. n. 12. §§ 8, 9 p. 19 L. 1757 P.

*) Cl. i3ac. I. §§ 29-33.

') Don. II. 12. § 2 p. 17 L. 1754 P.

specta cst nulla. nam quod liunc modum Donatus primo iti ino-
dorum numeruin reoipiendum putauit, mox antem uix rece-
ptum nulia ratione reddita, cur id statucret, extrusit, Sacerdotis
uerha intellegi potcst ci nnte oeulos uerssta csse eos reprelien-
dentis, qui uon perspieerpnt roodum qucm dicunt promissiuum nihil
aliud esse, nisi futuri temporis indicatiuum. neque alter modus
impersonalis, quem a Donato additum uidcs, erit nobis offen-
sioni. nos enim hunc moduin, quem in reeensiooc modorum Sn-
cerdos omisit, ubi eum reperire debeamus per Donatum docemur,
qui cum profitctur non ab oinnibus grammaticis inter modos referri,
sed esse quosdam, qui eum ad genera uerborum pertinere arbitren-
tur. Ac profecto quidem nos Saeerdotis locum, ubi de gencribus
uerbi disscrat quaerentes, unde fructum oliquem capiamus, ulti-
mum locum generum uel significationum , quae uerbo accidere
putantur, speciem impersonalem tenere uidemus — Ilaec, credo,
sufBcient, ut maxiroam Donati partcm ad Saccrdotem redirc existi-
lnetur. quibus nondum hae disputatione satis factum erit conferaut
locos, ubi ab utroque grammatico de figuris agitur. ac statim
praeter quandam Sacerdotis uerborum perturbationcm , quae aut
auctoris neglegentiae aut librario aut casui tribuenda est, confiten-
dum est illum ct propter maiorem figurarum copiam 1 ) el propter
non nullos ex optimis fontibus, quales inter omnes constat esse
Quintilianum et Annaeum Cornutum petitos poctarum uersiculos ')

') Cl. Sac. L 15 ,ienvs in ncrbis L o. specios ncl affoetus uel significa-
tio diuiQitnr in uouem (leiiuHin, piiuiunin — fret/ueiitaliuiitii, imperitnuile'
cf. ibid. S 24.

*) His Donato Claudius Sacerdos copioaior eat figuris: de protheseon
parallage (§ 105), de roytacisnio (§ 117) do aprepia (§ 118) ds homonymia
(S 120) de synonyrain (S 121) de cacozclia (§ 122) de mesozemri (§ 129) de
proieuxi (§ 131) de promesoieiixi (S 132) dc seciroda synieropsi (§ 134) de
terUa synlempsi (§135) de anacolutho (§ 136) de iso (§ 146) de diaereBi (§ 148}
da roerisroo (§ 149) de cacophemia (§ l:ili) de anlapodosi (§ lli2) de colosi
(§ 167) de apoeiopeei (8 179) de epidiorthosi (§ 180) de probatione (§ 181)
de eiemplo (§ 182) de argumento (§ 183) de signo (§ 184) de hemiastato
(§ 185) de metanoea {§ 186) de eioche (§ 187) de eioche prima secunda
tertia (§S 188-90).

•) Sac. I. § 173 ,atque gubernator mafina contorsit eqnos ui.' hnnc
incerti poetae locum eQninl. Vm. 6. S 9 petilsse Sac. uidetur. ibid. § 177
,placidtimque petiuit coniugis infiisue gremio per raerobra soporem.' hunc

landandum ideoque Donato multo maiorem praedicnndum esse.
Et quod duobus locis ') Donatus paradigmate Sacerdotis usus cst,
iam mihi uestigia liuius grauimatici cernere uideor, quem nomine
sno impigerrime ludcre iam saepe annotauimus a ).

Quae si recte a nobis sunt disputata, cfficitur iam ante
medinm seculum p. Ch. n. quartum (ea est enim Donati aetas)
Sacerdotem uisisse. sed qui sit ultiraus terminus, extra quem
tempus eius reuolui nequeat, res est ualde dubia et periculnsissima.
Iara e prima Iiuius capitis paragraplio meminimiis in definicnda
aetate, qua Plotius Sacerdos uixerit, Osannum, qni auctorcm
metricum a grammatico prorsus secernendum decreuit, non ad-
modum usitato — quis est qui huius uiri in exeutiendis i'emotis-
simis testimoniis assiduitatem non miretur! — argumento csse
usum. is enim, qui noluit in animuin ipsius auctoris quasi descen-
dere, unde lucem quaestioni affcrret, eam melius posse diiudicari
putauit adiumentis estcrnis. itaquc postquam in praefatione Plotii
Sacerdotis cognouit non nullo Romanorum haud dubie nobilium
nomina reperiri, quac nusqnam alibi extabant, id ante omnia stude-
bat explorare, qui et quilms tcmporibus fuissent illi Urnnii Gaiani
Maximi Simpiicii — haec enim sunt nomina corum, quibus Saeer-
dos singulos operis sui libros dedicauit. . quod ut efticerct, haud
facile potuit in ulluin faciliorem commodioremue patronum deferri
quam in lustiniani qui repetilae praelectionis uocatur codicem, qui
omnium fere Romanoram, qui unquam in usu erant, exempla
ostendit. idcirco non mirere reucra Uranium 3 ) qucndam, cui
Alexander Seuerus Imperator Maximo et Aeliano Coss. anno 224
et Oaiamtm % cui anno 242. Gordianus Imperator edictum aliquod
proponit nobis occurrere, sed nullo modo his duobus tcstimoniis
Osannus adduci debebat, ut Sacerdotem metricae artis auctorcm

sum Uergilianum (Aeu. VIII. 405) in dispulauoncm tcEtc Gellio VIIII. 10, 5.

') Don. 1. 4. § 3 p. 7 L. 1740 F. id. H. 4, 5 1 p. 11 L. 1746 P.

*) Ei bis perspicitur nulla emendatione opus esse ad recte intellegenda
uerba Rufini {§ 30 p. 388 G. 2713 P. cf. Ritschl. Parerg. I. p. 360. Osann.
p. 306) Sacerdai aui tl Danalui. quae Ruflnom bene nouisse aperte tra-
dunt tantam hornm grammaticorum cognationem esse ut unus pro altero
percommode poni potuerit.

•) cod. Iust lib. IL Tit 1, 6.

*) id. II. tit. 38, 2.

□igifeed B/Coogle

igilur breuiter rera complec
fuissc uidentur, ut nullus i
Mnximi nomen non legcreti

>loqueretu ;

•. nam diligc-

ath

]UO

is si in-

, snepcnm

uero «dire u
i Romac tatn

idii

»*, JUaxim.

fri

lo codice

!o Uratnam 1 )

L*r, quo

Dioelctiar

ii tntiiporibiis

cinui*), qucm frustra in ctiictis qiiiLcsiiiil Osiiiiiiii-, seculo exeuntc
quarto uixisse. ut nullum forc suspicer, qui istis sibi satis fnctuin
cssc Osannianis argumentis audeat fatcri. — Itaque aliam paucis
monstrarc conemur uiam, qua etsi ueritatcm ipsam non explomnus,
tamcn ad eam nos prope accessuros coufidamus. uerliis cnim
quibus Saccrdos libru lirciindo fiin-iti '') impimit dilii^cnlcr cousid^-
ratis liabcbiinus ubi pedem non oibil figamus. in co enim uersari
uidcmus graiiimatiniin . ut sui [[■iiiiioris baHi.nj.viiunii ui:a;urif
praecepta dct, quibus optime possint stnicturas ilelectabiles iu
dicendo eomponcrc, quac non multuin a Tulliacis nbhorrennt.
Haccce digito quosi nobis moustrant Diocletiani aetntem, qun re-
pitblica aliquantulum cumintmita eloqucnlia iteruui agitari urgerique
cocpta cst. qunc cum Romanorum ingeniis inm prorsus cxhauslis
in prouincias migrare csset coacta, apud Gallos praecipue rcceptum
finnuin habuit, e quibus complures extiterunt rlietores, qui non
solum in seholis nrtein rhetoricam tradebant, sed iidcm occasionc
oblata palam diccbant. hi uiri, qui gallici panegyrici appcllabantur,
quouiam plane perspectum habebant quanto cssent sua ipsorum
ingenia infcriora Romanis 8 ), duccbnnt, si aiiquam in diccndo laudem
asscqui uellent, cum ad antiquos scriptores romanos tum imprimis
adCiceronem sibi esse redeundum '). Quac omnia apprime conuenire

<) id. L 18, I. (a. 212 p. Cfir. n.) I. 40, 1 (234); II. 3. 16, 17 (280);
III. 11, 5 (322); III. 30, 1 (358); HIL 2, 7 (371); I. 41, 9 (433).
*) id. X. 6, 5.

=) id. III. 2, 11; V. 4fl, 3; VI. 42, 26; VIII. 28, 10.
') id. I. 3S, 2.

') Cl. Sac. 1. inde n § 184 usque ad lincm.

•) blc. Pane£. (Aimi iiii.i) VIII. I. (ed. lnci;tjr) .ncquc enim ignoro

icdiuti) L-iurk besuckten seliulen i,

igitizedtiyCoogll-

uidentur aetnti quam slatuoriin Sacerdotis, qui temporis sni bnr-
barismo oftensus Oicth-oncm discipuli-. ('(iitiuicmhilint iinitandum:
■ttanicn hac ex re concludi nun polrst S;irr rdotem natione fuisse
Gallum. nam liic ipse in prooemio tertii libri se Romae docere
professus est, seil fnisse uidetur Iiaoc totius aetatis indoles, ut,
cum desperaret de suis ipsius uirihiis, nd nntiquos esse confiigien-
linin censeret. — Accrdit quod structuras quales oliseniare, scire
notare debemus quod') et uoces ut poenitudo' 1 ) subaadrri') multo
lutius est ad quarli quam lertii seeiili initium referrc. —

§ 8. Aetate igitur, qua ut opinor uiserit Sacerdos, esplorata
pouca de nomine eius afferenaa sunt. quod utrum fuerit Claudiw
an Plotius Hinbigi potest. qua in re diindicanda eum a scrijitoribus
non adiuti simus — nam qui eum afferunt nullo nomine .additc.
Sacerdoteni noininant 4 ) — a codicihus auxilium petendum est.
Liber Ms. Leidensis, quo usus Gaisfordius Marium Plotium Sacer-
dotem emendatiorem reddidit, quanqnam de aetate eius editor
doctissimus in praefatione nihil disscnut, recentior esse uidetur,
quam ut cum peruetusto codice Bobiensi, quo artium grammau"-
carum Hbri duo continenttir, possit ullo modo conferri. in quo
cum haee uerba utrique libro subscripta iegantur : M. CLAUDI
SACERDOTIS ARTIUM GRAMMATIC ARUM FELICITER, quim
diu nulla certiora argumenta afferentur, id csse Sacerdotis nomen ha-
bendum puto. quod ut statuercm, id quoqnc me masimc mouit, quod
ortbographiHe, quae illo tempore in usu erat, quo eodex Bobiensis
scriptus est, ratione bahita multo facilins intellegebam fieri potuisse,
ut diphthongus 'AU- transiret in '0' uocalem, quam haec in iliam.
M autem littera quid significetur non satis constat. qua cum gen-
lile nomen quoddam uelut Marii ue! Maniii indicari uls sit cre.
dibile, Marci praenomen latere haud negauerim.

dium der besten prosniker, namentlick Ciceros, aua' ibid. pp. 30S. 314.
,eic (die panegyriker) haben aucli weniger den Punegyricus des Pliniui
als Cicero vim rorbilde gonaehlt.' ibid. p. 617. Westcrmann, hist. eloq.
rom. p. 315 seqq.

■) cf. p. 43, ann. 2.

*) Cl. Sac. I. 186. uide quae ad h. I. Endl. dispiiiauil.
") id. I. 113. 135. 162. 178.

*) Praelor Kuiini locum eupra allaluin huc pertinent quos Eudl. in
praef. p. HI. attulit, loci bi: Cassiodonia in praef. ad libr. de orthogr.
p. 2775 P. p. 2323 P. (bifl) Pomp. Comm. in Don. p. 213 ed. Lindem.

Ex aetate, qnsm Sacerdoti nssignauimus, apparet non uerisi-
mile esse eum christianac religioni fuisae addictum. quae tunc
non ita erat adulta, ut qui eam profitebantur Roinae litteras do-
cerent. Endlichero autem nulla iusta oausa erat cur hanc quae-
stionem proponcret, cum nomins propria e litteris diuinis dcprompta,
quibus in hanc auspicionem adductus est, ab interpolatore quo-
dam Sacerdotis uerbis siot intrusa 1 ).

§ 9. His eipositis iam ad ultjma piogrediamur, quiuus qui
fuerint Sacerdotia foctes delineare conemur. quani quaestionem
quo minus plane cumulateque perficiamus, spatio prohibemur, quod
longe transgredereinur, si ea qua par est diligentia in hanc non
txpeditam rem inquirevemus. cum enim pro satis explorato sit
habenducn eorum grammaticorum, qui Artes scripserunt, nullum
aetate esse Sacerdote maiorein, efficitur, ut unde is hauacrit si
indagare uelimus, artigraphorum istorum iurbaui relinquorc nouos-
que fiaes ingrcdi debeamus. in his ut mos uiam aliquam inue-
niamus, qua quihus doctrinain acceptam Saccrdos referat conie-
Ctur* fortasse probahili assequi lieeat, Endlicheri opcra ct cura
nfScitur, qui, quotienscunque facultas aibi datur, antiquorum scri-
ptomm locos impigerrime indicat. Sacerdotem enim ipsum fere
nullos auctores nominatim appellare, quihus perlecus libros suos
compoauerit iam aupra testimonia attulimus, nisi forte putas ex
eo, quod Catholicorum auctor, qui uolgo Probus uocatur, semel
Aquilam quendflm commemorat 2 ) , qui Ciceronem hic katc Aoc pu-
bes huius puberie dixisse refert, esse coniciendum hunc a Sacerdote
esse intpectum. At nulla est causa cur teslem istum, de cuius
persona et scriptis nihil habemus, quod pro certo statuere possi-
mus — nam quos ad h. 1. Lindemannus Aquilas ntfert, eorum
nullus est, qui h|ic bene sit uocandus — grauiter ac seuore non
reicinmus reoordati quam ininus commode iu testibiis afTcrendis
iste Prohus audiat, quem ipsum Uarronis nomen iactasse uon pu-
debat. igitur eum e grammatici uerbis nlhil possit elici, quo quos-
nam auctores secutus sit compcrianius, nihil restat, nisi ut iam
ab Endlichero adiuti uidoamus ipsi quos auctores Sacerdos in sin-
gu]is libris componendis ante oculos habuerit. e cjuibus statim
summouendus est liber secundus. qui totus ex auctoris ingenio

. . ') ct § 4, . .. ; .

. « 3 Prob.II. 1. S « p r 120 L, 1462 P.

DigiiizGd byGoogle

profectus esse uidetur. nulla enim fere fontinm significatio prne-
ter unum locum '), quo qiiosdam parirt- dixisse qucstiis est. bis-

usitata forma reperitur, nffirmare non aiisim 1 ), cum Uarronianse
doctrinne frustuln slibi nusquam iuuestigarc mihi liceat. nltero
■utem loco cum Endlichero milii QtrinUBtinj nestigia deprehendisse
nideor, cum Sacerdos, ut doceret 3 ) qui esset nominiim syllaba
■NAS- tcrminatonim genetiuus, excmplum Asprm&s Asprtnae Aspn-
nolis haud dubic ex co sumsit, qui*) in eadem re uersans eodem
nomine, quod aequalis cuiusdam fnisse uidetur '), est usus. prae-
terea nuilus, credo, libri secundi locns extat, qiii sentenliam no-
atram de propria eius indoie possit rcfellere, ita ut eiim aliunde
nriginem aon duxissc ueriflmlUiinuin existimes. quae Irus certe
minuitur libro accuratius inspecto, in quo uereor ne auctorem de-
prehcn&as sinc iudicio ac mcntc dc nominibus uerbiaque diaputare,
quorum ratioueiu per singulas litteras syllaliasue ante ultimam lit-
teram positas demonstret neque ulla tc miratio incedet, quod in
re maximc inani atqite tenui nullos habuit quos sequerctur aut
qui eum sccuti sint. — Haec qunc modo dixi ad priurem qucique libri
primi parteiu, ubi auctor de nctu orationis partibus disseruit, mihi
uidentur referenda essc, prncsertim cum maiore eius parte simus
destituti. qune nutem dc uerbo aducrbio participio coniunctione
interiectione restant uix habeas quo ea possis reuocare *). tious

') Cl. Sae. 1L 138.

•) Uarro de 1. 1. V. 10. $ 59 hunc Ennii uersum allert (Ann. lib. L
fragm. XII. p. 5 ed. Uahlen.) ,oua parirt solet genus pennia condocoratnm,
non animam.' cr. Prisc. X. 8. p. 880 P. Diora. p. 378 P. — Cui add&s
frgm. Pomponii apud Honium p. 508, 3 asseruatum ,si praegnans non fls
oaribb nunquam.' (cf. Ed. Jlunk do Pomponio Atellaaarum poata p. 64)
et Plauti nersum ap. Philarg. ad UergQ. EcL 2, 3G: ,nam audiui femin«n
ego leonem semel parire.'

•) 0L Sao. IL S 19.

*) Quint. L 5. § 62.

») Tae. Hlst. II. 9. .Gtdatiam ae Parnphynam prouincias Carpuraio
Atprtnali rcgendaa permiserat.'

■) Poterit ambigi Comminiamis fuflritne is, o quo Sacerdos ooto
orarionis partium dcnnitiones Eumsit, quarum maior pars paululum tantum
mutata npud Sncerdotem legitur. Quod ai ita esset, Comminlanus Inter
receaUores gratnmatieos nDu esset referendus.

Digitizod B/Coogle

taotum locus 1 ) habet quaudam cum Quiutiliani loco alfimtatem,
quo numeris duobus uerbi a quibusdam commemorat adici nmne-
rum dualem, ut scripsere legere 2 ). hace eadem fere reperiuntur
apud Sacerdotem. — Mullo auiem uberiores sunt fontes nobis in
alteram libri eiusdcm partein ioquiremibus, quae de barbarismo
et metaplasmo scriptn est. ac primum quidem cum omnis haec
doctrina a graecis grammatieis profecta cuitsque sit, non erit ini-
randum inter eos ft Sacerdotem non nunquam aliquam animaduerti
posse similitudiDCm. eum enim locis, quos Endlicherus indicauerat,
coosideratis — mihi aulem ipsi Boissonnadii Aneedotorum uolu-
jnen tertium adipisci non licuit — Tryphonem Poljbium Cocon-
drium alios troporum scriptores lcgisse non negauerim a ). — La-
tinia uero grammaticis si quaeris quibus in ca operis sui psrte
usus sit, Quiutiliani, quem iu libris institulionis oratoriae de tropis

') Cl. Sae. L S 26.
■) Quint. L 6. § 42.

') Cl. Sac. I. g 89. jSoloeeismus dictus est duobua modis uel quod
sit iou aaov loyou ofowfidc uel quod aliquando Soloeci CilicicnBCs chies
Allieiina piotetti non inlegre loquentes uitioao scrmoni de uocabulo suo
nomcn dedeninl, 1 Polyb. de soloec. ap. Boisson. Anecd. III. 232. oGrcje
nal 6 ooloiHio(i*e napa toiie oolofnopc (xcl yop oiiiioe tivis «pootydpfooni/
lois pVpfiflpouc) V «ate tb fruuou ooloixiouoc iati aaov loyou aixnnide.
cf. Anon. ue barb. et boL ibid. p. 238. — CL Sae. I. 17S. .metonyroiii
est oratio ab alioua propria Bignificatione ad propriain proximilatis iiiter-
pretationo desceudens; — |>er iil ijiiud cuntinelur illud quod continet ut
eat — el nirni coronmii — pro cralcrit; — per iniiontorem id quod inuen-
lum est — line Cerere el Libero frigel Uenus — inuentores eilim posuit pro
innentis pro triliiro Ccreram. pro iiinn [.iticnim.' Cocondr. n(pl tpdjra*
p. 293 fUTomuia laci M£is dvtl iifpac if£tfcJc ?Iapolou.fJovO(M»T| xora tira
noivarlav iah> Tipctjifiunuii — jj dnd toC irfpif^oiirog td ntoilioptrov,
Txjiif io Jiotiipiof uinl ix ioO Koojplou ohov. — j) yi$ «nb tou tvgortog
to (ipj]fffr Otytafmai, oiov ^)tj(1^iijp i oiioj «orl o orroc Jiovvaos
ifyBwtoi. Quilmseiim cf. Fest. p. 1. s. u. melonymin. — CI. Siie. I. § 178.
,Bynecdache ost oralio plus minusue dicens qiuiin necessarin poBluIat
signilicatio, postulat intellectus. baec lit modis quaituori aut ex parlo
totum — aut per totum pars — per id quod eeouitur illud quod dicitur
— per id quod sequilur illud quod debuisset dici. 1 Tryphon ntpi ipdncsii
p. 275. ou*£x^o^ ^oti o^pootc ov xoio id nl^pfc ^xaifpo/iftn, npooSrouifv^
St Htoc 1£'o9m' Jiaroiflc. ^li Si ifoaapn *i«ojopac. i»i j'iip cinu roii a^pong
to oloji S7iloi xal dnd toii oiou tn («poe xnl ond iuo ouupiiiVujroi' id
npoijvouaimiti xal and io5 ouuj9dioii ti xvqiov cf. Cocondr. p, 297 oL Zu-
'naeum ibid, p. 319. ^ ' . . ' . ... ,.

Dloiiizcd by ■

copiose disseruissc constat, uestigiis institil. nam quarnquam multa
npud utrumque grammaticum sunt, quae iotcr se non nihil discre-
pent, tamen coinpinribus loeis tantus et doctriuae et exemplorum
■Aii iiLi.nl t: i-i-titnr eonsensus, ut nix possit credi Sacerdotem Quinti-
liani libros non inspcxisse. quae quo mclius intcllegantur, confc-
rnntur quae uterque dc macrologia '} allegoria 2 ) metaphora *) pro-
batione 4 ) exeinpto s ) argumento ") signo 7 ) soloccismo *) barba-
lismo ') scripserunt. praeterea Annaeum Comutum Pcrsii amicum
ciusijiir siitirarum intcrprctcm doctlssimum, quein iibros de figuris
sentcntiarum composuisse Gellius 1(l ) testalur a Sacerdote") esse
adhibitum cx co apparerc uidctur indicio, miod Uergilii uersus
quiilam a» utroi]ue grammatico in cndem re uersand proponitur.

In» 11 ) uiaximnin partcm graccis auctoribus nccomodatam esse, e
mapa uraeeoriim latinis immixtorum exemplormn copia pateret,
iiuorum plurimn in Hephacstionis enchiridio, qui liber unus ex
oinnibiis graecis mctiicis intcgcr ad nos pcrnenit, cxtant. iatinos
auteni auctorcs prnctiT Iuljaui") qnos afferam habeo nulios.
nuilimi eniin uestigium nec Atiiii Fortunaliaui ncc Terentiaui Mauri,
quos aetatc superiores fuissc constat.

') Cl. Sac. 1. 5 III. Qnint. VIII. :i. g 53.
>) Cl. Sac. I. S 151. Quint. VIII. 6. § 45.
■) Cl. Sac. 1. S 173. tjjiint VIII. 6. 5 9-
') CI. Sac. I. § 181. Quint. V. c. 8.
») Cl. Rae. I. § 182. Quint. V. c. 9.
«) Cl. Sac. I. 5 18'* Qulnt. V. c. 10.
•) Cl. Sac. I. 5 18^- Quint. V. c. II.
•) Cl. Sec. I. S 89. Qnint. I. 5. S 50.
') C1. Sac. I. § BO. Qnint. 1. 5. 5. 36.

'") Gell. VIIII. 10 ,sed Annaeiis Coranlm hoino snne plornquc aiia non
indoctns ncqnc iiujirufkrii.i iu :'<>nuuip tiimcn lifiiniMm. quos de figuris
srattKlufaiu rrmipriHnir, pijrr-riiL:» 1 ? . 1 i . L « i.-Mn.-i lU.iLMiiiiitiiir laiidem insulsa
nimis et odiosa scrutatione uiolauiL nam cum genus hoc figurae probss-
set et satis circumspecte factos esse uersus (Uerg.- .Aen. VIII. 405—6)

") Cl. Sac. I. § 177. q

") Pl. Suc. 11. § I P- 297 G. 2662 P. ,dc graecis nobilibuu mctricis
lcctis a me composui (sc. hunc librum).

») Pl.Sac, ihid. § 11 p. 301 G. 2664 P. ,sicut praecepit lubit metricus.'

Digitized b/Cooglc

vnn. asmonius.

Uix dttbiuni uidetur quin quae ucrba Astnonii apud Priscia-
num de metr. com. ') legunkir er Artu petita sint, quam idem
Priscianus ^) testatur eum ad Coustautium imperatorem scrjpsisse.
unde apparet Asmonium circa a. 310 uixisse.

X. FlEMIAinJS LACTANITUS.

flnmn, boitr. H p, 365 seqq.

De iliius uiri memoria optiuie meritus eat Osannus, qui testi-
moniis o remotissiiuis scriptoribus aple allatis euin demoustrauit
librum edidisse, qui Grammaticua inscribitur, in cuius fino morem
temporis sui secutus metrorum rationem exposucrit. ad qaera
Utirum quae Firmianum ad Frouum de inetris eomoediai-um scri-
paiac ti-adit Rufinus ') nescio aa aint referenda, ita ut Uie liber
Grammaticus ad Priibum artigraphum uideatur scriptus esse. La-
ctantium priore seculi quaiti pnrtc uixisse conatat. —

XI. SAMCTU8 HIERONYMUS.

Etsi neminem iugit M. Hieronymum inter ecelesiasticos scri-
ptores iusignem locuiu obtinerc, ininus tamen inootuit eundeqi
non txiguam ut uidetur operaui gramuiaticne nauasse, quit a Do-
nato eum institutum fuissc coiligi licct e uerhis hisce *): ,puto
quod puer lcgeris coinmentarios iu Tercnti cuinoedias praeceptoris
mei Donalb extant cuiui nomiiie tius fraginenta duo ct artis
grammaticnc ct nrtis metricae"), quae H, Keilimn, qui Italicas
bibliothecas perscrutnns priimis cn rrpprrit. mux publici iiiris fa-

') Prisc. § 8 p. 412 G. 1321 E'. .Agmonius itleni «tiani conlirraat hia
iierbis' scyq. cf. Mur. L'iet. II. 4. §5 16, 17 p. 108 6. 2526 P.

») Prisc. Iust. X. U. p. 800 P. ,uuod — ptitnt Asmonius in Arto
'iiiam ad Coiistaiitiiiui impLi-alorum scribit.'

') KuC. dc melr. com. 5 23 p. 387 G. 2712 P.

') Hteron. Apol. e. Ruf. p. 495. Graeleithan [III. p. 106 oiui. 33.

*) Keil. Arnill. gratnm, pp. 23. 21, Cod. Rogin. 1283 saec. XI. fol. 114
,inclpit Bententla HierongiHi de ulililutc grammaticBe artis. Inter iihiioioiittot

— regntne Hoinineatnr.' — Cod. Rcgiu, 1586 membr, 4, sacc. XI. fol. 77
..ineipit epistola sancti heronymi da nominibus pednm. Pyrrhichium diclttm

— contieitervnt granilfr.'

cturum apersndum est. Tempus uero, quo Hieronymui uixit, idem
est, quo LactantiuB, quocuui per litteras colloquebatur.

XII AIBIHUS.

Ottnm, beifr. II. p. 361.

Ad ea, quae dc boc uiro disputauit Osanntis, addendum est,
H. KelUum reuera aatis uetustum codicem romanum inspexisse,
quo continebantur Albini magistri uersus de l&ude luetric» '). eum
uixissc probabilitcr Osannus coniecit medio seeulo quarto.

Xm UIGTOBIBI

0««*, beitr. U. p. 352 sqq.

Ltnck, Zeitschr. f. allerth.-wisa. 1810 p. 109.

t)e tribus libellis grainmatici et metrici argumenti, qui in edi-
tiiuie 1'ulscbiaiia : ) et L.mde]tianniana 3 ) nomen Maximi Uiotarini
prae se feruut, Osanmis priinus copiosam quscstionem instituit
eamque ad eum finem perduxit, ut duos ultimos libros, qui de
carmine heroico et lie ralione metrorum scripti sunt, Mnrio Uictorioo
clarissimo ilicloi i, qui mKUtissimus laliuortim melricorum bodie-
que habetur, adseribendos, primum uitem, quo Ars grammatica
cootinctur. quae cum fontibus .Uictorino multo posterioribus uide-
retur niti, ad alium grnimnaticimi ant eiu.sdcm aut alius nominis
censeret essc tronsftrcnduni. Ktiam lotyius processit Lerschius,
qui omnes tres libellos a Mario Uictorino confectoa esse putaret.
horuui neutram sententiam nsse accipiendain breuiter exponaiu.

Nnm ut scripscrit Mnr. Uictorinus hos trcs iibros siue post
siue ante magnuin tk mcti is cdiuim liUruin . cum propter reruoi
tractalanun slmilitudtneni spcin maguam haberc debes alicubi in
alterutro libro meutioneni ahqunm fiicluriim fuissc se iam prius
idem exposuisse. cuius cum in neuiio uulumine ne uestigium qui-
dem iillum si jj [ i ;i i-t- :i( , Mavius 1'ictorimis auctor illoruui librorum

') Keil. Ansll. gr. p. 24. cod. Regiu. Nro. 1587. racmbr. 4, saee. 3fc
fol. 1. ,uemts albim mugitlri Aa laude metricao artis feliciter ameij. Lu

") p. 1937—1974 ed. P.

") p. 271-302 9d. L. .: .-. . .. ..

Digitizod tiyGoogLe

5fi

nOn uidetur fuissc. ijuin eliam inter singulos libros uon nullain
discrepantiam interccdere facile intelleget qui ad prnecepta in illis
tradita animum aduerlerii. quid? Marius Uictorinus, quem pudet
omnia XXXII dnctylici uersus uenera cxoinplis proliare 1 ) estne
Maximus ille Uictnrious, qui tutn liliro qui est de carm. heroico
illa gencra dcsciipsit? An eum, qui nerius priapeos eos dicit s ),
qui raedii caesura finduntui', quales sunt lii:

Aut Arnrim 1'nrthtis libcl | nul Oermauia Tigrim.

Utque uiro 1'hocbi churus | adsuirexcrit omnis.

tione improbata rectissime de iis iudicat*)? Et ad oclo geucra
syliabarum posHlone longnrum, (june Mar. Uiciorious 4 ) admittit,
a Maxim. Uicturmu in Arte graivi. 6 ) adiecta uides duo. non nihil
praeterca uidclur Osnnni senientiae rclnctari, ipiod quas syUabas
Mar. Uictorinus communes siuc medias uocat 6 ), easdem coniunctas
arjpellat Ma.siju. UicUiriniis dc ratiniif luelrarmu ') ennimque tau-
tain duo gcncra agnoscit, Ciim nuatluur Marius iifferat, huc ac-
cedit, quod si Mnrius Uicturinus sulus omnium istorum librorum
auetor esset, in iis umnihus neccssiirin cimspicuii csset eadeiu et
dicendi et dispuiaudi ratiu. dc quo quidquid cogitas, certe tam
humiliter de co seutirc ncquis, ut cx eius ingcnio libros ininorcs
jirofcctos csse dieas. qui si reiiiuisceret, Osounimi iniuriarum,
eredo, postuiaret. est enhn magis obscurissimi magistri quam Marii
Uictorini, qui quanqiiam rcnnu n se traditorum inuentor ipse non
est babcndus, tnmcn negari nequit eimi dexterriine et doctissiiue
npud diuersissimos lecta cimcoxissc utiiique in conspectu posuisse,

') Mar. Uictor. 11. 2. 5 22 p. 36 G. 2517 P. ,qiius species nub cium-
plis cnnmerure et npnrt nos lougum ct npud eruditos nbrjurdum habcatur
qiins tamen triginiii rina-. u;-fi niimifcrstirm e-it.'

*) de canu. ber. g G p. 2!l2 L. 1961 P. ,inetrum uero priapeiura est
cum in IimjriiiIio m-vni [.rirui Ires pcilcj: cnucnteimti inlcr se a reliqilir)
tribus eequeiitibns iliuisi sepnrniique sunt.'

■) Mar. Oict Iili. 1. S 74 p. 207 G. 2598^9 P. id. III. 13. $ 23
p. 175 G. 2576 P. cf. Lacliui. praef. Ter. M. p. XVIII.

*) Mar. Olet I. 5. § 7 p. 30 G. 2471 P.

*) Max Uict. ora gr. § 19 P- 278 L. 1946 P.

•) iisr. Uict. L 5. § U'p. 30 G. 2471 P.

') Marim. Diot de nt metr, 2. §1 p. 294 L. 1964 P.

in rcrum tenuissimarum cognitionc se totum collocarc ct sine me-
diocri littcrniuin scientia singuln magis qunererc quam rationem

ipsam. imk inejiti.s niuiiiiii! ijii.-mt hltctabatui' auctor slruetu-

ris et usquc ad tnedium repetitis uocibus rjuales simt qttod dicti
eiemplum est huiusmodi. ■»'<" /w.ta vtAtcriK '/ufi!n.s. i/uippc l ). denique
uideamus de codieilins. ucrum si esset anctoreni libri secundi et
tcrlii disiungendum n primi lihri nitctorc, timi inteliegi uon posscl,
cur potissiiiiiim lilier tertius in [ibris Mss, ;i priinis duobus sepa-
ratus esset neque aut omues coniiinctim aut duo ultiini una rcpe-
rirentnr. nain omniuui eodicum quotquot nobis noti Siint una pars
solum tertium, altera pars duos priores libros continct. at hormn
codicum, quia satis uetusti sunt, auctoritas non est contenineiida.
nam II. Keilii codex Regiucnsis ''), qui artem grammalicain et
Hbrum de carmine heroico continct, scculo decimo, codex Bo-
biensis I.indemanni , quo usus is lertmin librum edldit, seculo
octauo uel nono scripius est 3 ). —

His igitur expHcatis tiix est credibile omnia tria opuscula
a Ulctorinn composita esse. restat ut quae nobis sint uisa de
eorum niictoribus propoiinmus, quae quanqnaiii nosmet ipsos non
fugit non nihil habitura dubitnlionis, tamen iis mcliora ut pro-
feramus, nobis haud quaquam contigissc liquido affirmarc possuiuus.
ac primum quidein quo codices nos dncunt paulo longius progre-
dienduin est. qui cum omnes priorcs iluos libros sine ullo transitu
runtineant, uidenduin eiit num eorum ratio atque conditi" ea sit,
ut dnos auctores aut unum lantiim prodat. si intcr opera tam
exigui ainbitus, qualis est illis libris dt> m t/rammalka ct carmine
heroko, mnguam et matcriac et dicendi animaduertt licet simili-
tndinem, res quae antea mnxime dubia erat fit minus dubia. cst
cnim in ulroquc libro idcm auctoris ingcnium, qnod onini artis

') ef. paulo infra. p. 5S aun. 1. p. 61 ami. I.

?) cf. Anall. gr. p. 21. cod. Rcijiii. 1537 mcmbr. anec. X. fol. fl-lS
,incipit ars Victurini. Ais -itiid est rri tuiutr.nitt/ut scientia — ertuucmur,'

*) Praeterca cxtnnt iu italicis bibliotbociu tcste Kcilio codd. libnim
terlium exhibentes lii: Ualic. 1491. saec. XV. fol. 35. Mttximm UicUrmm
(Keil p. 15) cod. Urbin. 452. saec. XV. fol. 150. Muximinu, Viclormui ic
rntiune •nrtromn IK. p. 27) Urb. 1157. membr. saec. XV. fol. 55. Com-
menlttrium IUtctimi Victorini (K. 1. c). — Ambr. 478. saee, XV. fol. 42.
catKiuesttirmm IHaximini Victorini de rtttione mttrornm ibl. 47. uiclerinm finit
(K. p. 39).

Digitizcd t>y Google

forma sprets. animis legentium uictuni tenuissimum «ffert. libri
enim Bramroatici auctor, quodcuuque tractandum sumsit ia eo ita
uersatur, iit oibil praeter res necessarias et iritissimas in medio
ponnt. itaque postquam breuiter exposuit quae neceasario uiam
ujuniie solent ad artem gramuiaticam , quid esset grammatiea,
quae eius officia, quid uox littera syllaba, ad octo orationis partes
Iransit, quarum singularum uim ac naturam paucis interpretatua
totus cst iu vnumeraniiis locis et exemplis. nequo alia est libri
secundi ralio. ibi enim metro definito pedibusque enuineratis (qui
□e uerbo quidem in prioii libro commemorati sunt) auctor in
dactylico metro insistit, cuius XXXII genera deiuceps exemplis o
Uergilio pelitis ostendit ut idem ingenium, ita eadem ratio di-
ceudi iu utroque libro esl. id quod comprobari potest non nullis
uocabulis, quibus iusto saepius auctor usus est ueluti quippe
quoties 1 ). At dicct quispiain cuui Osanno illos duos Hbros magno
temporis spatio interiecto confeetos essc. nam quia magna cum
Diomedis libris similitudo intcrcedit et quin modus couccssiuus
teste Sertiio nulli giainmatico praetcr Frobum eognitus in priori
libro comuiemoratur, buius auctor cuipiaui uideri fortasse possit
quinto post Clir. n. seeuln uixisse, alter autem medio qunrto
p. Chr. n. seculo ortus csse, quo tempure Lactantius uixit, quem
sibi uequaiem fuisse auctor disrrtis uerbis praedicat 2 ). Haee
quanquam primo aspeetu uebeiuenter ioter se discrepare uidontur,
tamen modo ratio consideretur quae sit inter Diomedem aucto-
remque Artis, fortassc potcrunt coociiiari. nam collatiooe illorum
duorum graininaticorum facta illmn miruin ab Osanno deteclum
consensum apparct non tantum esse, ut non discrepantias quas-
dam admittat neque eum totnm pcr Artem grammaticam animad-
ucrti. uelut — ut hoc paucis cxemplis conGrmeni — quae uter-
que tradit undc sit grammaticae iiiitium faciendum, utniui a defi-
nitione an a'i oratione 3 ) ct e quibus niodis latimtas coustare dc-
beat, cuius trcs ngnosrit Artis scriptoi'*), quattunr autem Uarrone

<) qvipvt Ars gr. 277 L. 1944-5 1'. (ter); de cann. iier. p. 288 L.
1957-8 P- ibia); ibid. 280 L. 1959 P. (bis); i1>id. 290 L. 1960-1 P. (bis).
V««dVi Ars gr. 277 I,. 1914-5 P. (tcr): 280 L. 1D48 P., p. 281 L. 1949—
1650 P. (tcr); p. 284 L. 19=3 1'. (bis) ile carm. heroico. p. 289 L. 1959 P.

') Jta. Uict. Ai-s P gr- 5 2. p. 271 L. 1937 P. Diom. L p. 274 P.
*) Hax. Dict. Ars gr. § 6. p. 272 L. 1938 P.

Dipzcd byGoogle

duce Diomedes'), ea luculenter ostendunt uou omni ex parte
Osanui sententiam csse probandam. neque ut iam disi per totum
librum acqualiter Diomedem esse adhibitum cerncrc licet, cuim
uestigia, quo locgius in legendo progredimur, co rarioro deprehen-
dimus, ut extremaArtis pars potius e Donato quam e Diomede conflata
esse uideatur. hoc inde factum puto, quud maguam partein eodein
fontc atque Diomedes usus est Artis auctor, sed hoc tuntum in-
tcrposito discrimine, ut illc praeter hunc fontem alios quoque ad-
iret, et alter in uno ilio persisteret. hunc fonteni fulsse Comminiatium
grsmmalicum, de cuius netale niliil fere certi conslat, nisi eum
aote Seruium uixissc (nain qui eum Donato minorem putauerunt cos
errare docuit H. Keiiius) 5 ) noa uolini affirmare. cerlum enlm est
quaecunque Coinminiani noiuine a Charisio traduntur, ea mirum
in modum Artis ucrbis respondeie, ut nulla fere possit dubitatio
relinqui, quin hacc Ars totft ad Comminianum sit reuocnnda*). quin
etiam id uterquc communc hahct, quod pronominis nusquam men-

Kcque multum tribuendum cst alteri illi argumento ab Osanno
proposito. putat enim ille es eo, quod ioter modos modum con-
ccssiuum, qui Scruio teste apud 1'robum quitiem, sed iu nulla
Arte inuenitur, auctor rettulit, appnrere iiluui quiuto dcmum sae-
culo uixisse. sed uii quicquam suhcst liuic opinioni, quod con-

s nihil l

i (quam uolgo dicu

') Diom. D. p. 434 P.

») KeiL pmef. graium. lat. uol. I. pp. XLVIII. et LVI.

J ) Quae coniunclio inter Comminiannni . ; : Anl.s • i-ripioi , cm intoreeclat
loois apparebil collatis hisce. de «dverbio Char. p. 160 P. Ars gr. p. 281 L.
1950 P. — de coniu»ciio»t Chnr. 199—9 P. Ars gr. p. 28-' L. 19.'.1— 2 P.
~- de ,,mepositio«e Cbar. p. 301 P. Ara gr. 283 L. 1953 P. - dt mttritcthne
Char. p. 212 P. Ars gr. p. 285 L. 1951 P. — de ablaliaa caiu Cliar. p, 120
P. Ara gr. p. 273 L. 1940 P. — dt sojKKfnrfonfls, (el de vartinjrio) Cliar.
p. 154-6 P. Ars gr. 271)— 81 L. 1947—50 P.

O Keil praef. p. XLVILT.

») Keil prsef. pp. III, LLT.

Digitizod byGoogle

_<j_

Semii uerba si proprie accipercotur, sequeretur Artis scriptorem
in ultimo grammaticorum loco ponendum esse, quoriim nullus mo-
fliim concessiuum nouerlt. — Uix magts ancops est Donati mcntio
Arti grnmmaticne inserta '}, rjuain mirur Osanno non fuisse offcn-
sioni. uam Uonnti actns pacnc in cn tempora inciuit, quibus libros
duos Uictorino adhuo ndseriptos ueri siinilc cst ortos essc , ut
corum auctor aetate illi siijipnr sii ecnsctidiis. hnec nutem ne cui
probnbilia uidcnntur, accurntius inspicint nuo loco apud Artis
gramniatirne nuetorem illn ncrbn sint posita ct quo ca refcrcnda
sint. nam quid sibi uclint uertia serl illa quoniam Donatus crposuit
idco Smuitma .lifficile est inteilectu, cum de uerbis defectiuis, atl
quae posshit rcuocflri, npud nonatum nibil fcrc lcgntur 1 ), ut Suspi :
cio oriatur en potius ad sequentin pcrtinere, nbi de participio
disscritur, Cuias definitio plnne ouiissa cst, quflin librarius, cum
enndcai atquc Donati cssc. intellcgeret, omittendam pulnuit a ). nnm
ex eius Ingenio, qui Artem scripsit. istii ucrba non profccta cssc
cognoscel ijui jicrsprxrrii lotnm frrme dp m:hi m-iitionis partibus
disputationcni, quam Artis auctor iustittii!, t;inijiH> jVTC cum Donnto
concordare, ita ut illa ucrba potius additnmcDta librarii scgnis cu-
iusdam qunm auctoris ipsius siut babcnda.

Hacc quac modo dixi uelim sufficiant, ut crcdatur nihil ob-
cssc quominus duos priorcs libcllos dc artc grainmatica et do
carmine lieroico scriptos ct eodcin tempore ortos et ab codcin
scrlptore profcrtos rssc (liiTnmis, qtiem longe seiungcndum esse
ab co, qui tertium libruni dc ratioae metrorum composuit, ad quem
nunc disputotio nnstra defleclit, uno quidem, sed ut mibi uidetur
unlidissimo argiimcnto ostendam. es raiionc enim et interna con-
ditionc huius libri , quac in uniucrsum non inagnopcre a rcliquis
illis duobus aliborrct candcmquc atquc bi ieiunitatis sterilitatisque
speciem prae se fert, non mulliiin elici licct, quod sententine no-
strae faucat, scd eo mngis sufiragnntur ei non nullae mirae locu-
tiones ct uoces, quas apcrtum cst auctorem in deliciis habuisse,
ueluti si poeta uolumt, tjuotl d&o c-.remphnn est kuiutmodi, quicquid,

') Arfl gr. 280 L. 1949 P.

*) cf. Lindcin. ann. 21. nd. ]i. i. ,in iis qimo bodio Donati extnnt,
hihil fcre legitur nifli forto intellcgittir locns. U. 12. 5 3.' (ucl potins § 5.)

') Eaec suspicin cgrcgic qncm nd inodum pulo codicis Gotliani scri-
ptnra conCrmutur in quo lcgimtitr baec: Jtcm ncllfti et pullco fnciunt et
de inirlicipio quomodo Donatus eiposuit idco dimisimua.'

Digiiized byGoogle

Ktdts (uel uide) '), miar cum longe diuersae sint a!> iis, quns prio-
rum libronim nuctorem adamasse uidimus, faeere non poasiiiuus
quin ati alio artigrapho censeamus profectum cssc librum tcrtium.
de cuius urgumento si quis accuratius edoceri uelit, Osannuin in-
spiciat, qui copiose id exposuit et non nulla disputauit qua con-
ditione liber iste aetatem iulerit, sed in eo non possum asseutiri
uiro doctissiiun, quod qiinv lilno cxcuntfi auctor de rhetoricis stu-
diis altulit, iis planc ct aperte Marium Uietoriuum putauit indicsri,
eum grammatici haud pauci sulerent, priusquam finem operi im-
ponerent, quod ut ad usum qiiam liinxime nlilc redderent, noo
nulla ad artem nratoritun pertincntia adiccre. id quod Sacerdos
Diomcdes ct qunntum cx iiuliri- persnici potest Charisius diligen
tissime obseruauere.

Seil ba.ec liactenus. qune quamquam certa furtasse non sunt
habenda, tamen ccrtiora uidentur quam quae certissima afferre
sibi uisus est Osanmis. nunc uero ad id uenimus, ut de nomine
uideamus. in quo si eodiecs sequi/nuinit' liietofiuos fi-rremus tres:
in his aceensus ille Marius rhetor, cuius nomina satis constant.
in fronto cnim eorum codicum. qui priores duos libros eon-
tinent, nudum Uietorini cognomen, in eoruin fronte, qui tertium
lihrum exhibent, nominc nddito inscriptiim est nomen Maximi
TJietorini. quare Osanmis conieelt fuisse rhetori nomcn boc: Caius
jUtiriwi Maiiminus Uictorinus. uobis auti*m qui ad illius uiri aen-
.tentiam probandam adduci non poteramus et ad iunge alium ex-
ituin produximus banc quaestionem uidcndum est ipsis, uisi tres
fuisse Uictorinos uolumus suspicari, (id quod haud facile cuinuam
iu mentcm ueniat), qiiomodo ex his augustiis enatemus. quod uix
possit fieri, nisi ad id unum possimus confugere, ut eodem fere
modo atquc supra in disputatione de Claudio Sacerdote habita
indicauimus grauimatieum quendam ignobilem probabiliter Probi
nonicn sibi arripuisse, hic essc legitimorum auctorum nominibus
summotis nomen Uictorini suppositum putemus: qul fuerintne
Scavrus ct Palladius uocati, quae nomina codex uetustissimus

') » iUt poela «olutrit p. 293 L. 1963 I". p. 294 L. 19(54 P. (bis)-,
V- 295 L. 1965 P.; p. 298 L. 1968 P. (bis); — qnod dico exetmptum ttt
huhHmo&i p. 293 L. 1963 P.; 294 L. 1904 P.; p. 295 L, 1965 P. ; p.30OL.
1-17:1 !•. _ ,,,„■[',,!,/,! ^u.s^enties reperitur. — uidei p. 295 L. 1965 P. (bis);
.296 .L. 1966 P. (bis); 297 L. 1967 P. p. 298 L. 1968 P.

□igifeed B/Coogle

Bernensis prne se fcrt, quo libroram illorum argumenttt erotema-
Oce exposita sunt, dcfiniri nequii 't. tii* est dc Terentio Scaufo

') cf. Strevber de inscrtplionibu» elc. p. 48. Sinur CafaJ. 1. p. 62t:
,Coiex Nr. 336. saec. Vilil. lucmbr. 4'". JUnrii Viclorini de orammalica tl
metrii tibee. Idcin fere opus quod Pnlscbius edidit inter graroroaticos
p. 11139. Tilnlus tnmen nostri codicis alium nuctorom pruefert, nempe sic
iabet: Incipit Audacii de Scatiritl Patadii libris ticerpla vrr inlerrtigationtm
cl rcivontionem, Anclior tamcn cst nostro nec iibiqac eundem cnm edlto
ordinem sernai. post illa enim capita de ialiuilate de uoce noster aubiungit
ista de oratione de rtistiuctiono de lilteris do syllabis. hoc de syllabls
caput eic desinit in Pntschii ediUonem Cp. Avt tum desinit correpia

uocalis tn conioiiantein, in auu )H<" orationis fiailur, mit cam corrtpta uoea-
lii ipia per se parttin nraiinnii impleaeril. loquitur dc casitraB, qnibus longa
fit positione eyllaba, haec ucro noater addit: anl cvm correpta voeatis
in medio utriv ioIii ie« contananti adamcla igUabam faa'l avae partem
oralionis iaiptcai nt eil — O virgo uoua mi facits — ti — ipie ubi ttatpvi

Ctrrrepta aocalis ercipilm n lilteen ,iiiam neemte tit at ConsCyliatur lilltra 'U'
quae cvm altero uocali iuncla loco contonantit actipilur ul apad Lucrtlivm —
Qtme calidum facivut aqnae iraetvm atirne vaportea — , irul cancurrentibta
iuter se vocalibus duae tyllabae in unvm tpmsi per dyptongvm ettnlrasmtue,
ut — evi non diclui Itas, — (pro Bglas) et — Tiiyrt pascerut a fliimine
reice capeltai. Iloe talm laco — cvi — et — r*i — ita efferunlnr ncluti sin-
fltfiie ryllabar sinl, cum lamea duai tne eonstal, marimeqne el atiii vertibus

ucllera tmlth — «unf omnia n melris ebteruanda svut. Sequitnr caput de
accentibus. dein de metris quod ediliB auctius cst (cf. de cariuine heroieo
p. 286 L. 1956 V.) haec enim in prima pagina habcnlur. ie mtlro. knUrr.
Itielrum i/aid eil t Resp. Rei cuiasque mentura. Interr. tdetrum paeticum

Vttiius obseruala. Iut. Qaid esl rylbmutf B. uerborum uiodulala compoiitio,

suat carmBta uolfrium yotlanim. 1*1. Qai prirsm hii obstruationibiii fn
componendis carminibvi vsi smit K. Pokenomine IPkammoe; [cf. FortUD. 8.
S 3 p. 339 G. 2690 P. ,quia lioc gencre Phcmonos Apollinis uates uati-
cinata efil']} dieinif Apolliaii uatti priaia ptr iniiaiiam ila loevta cuiut Eshdui
manhtil. Uarro uero in Aryonavlit Ximpbai cxamelrum feciue lic tcriptit:
— te nunc ortigiat tenenlem speevla nymphat Orantet o pkoebe el io licena
ctumarvut — . IHulti autem uertiim a lino Apollinit anlittile cxcogilnlum pn-
taal, qui ex kypcrbareis fbtV. Huius oriyinem uersui notunl quidam in Delo

cotligtre vtrsvm kvne mafii tue naturulem. Uttima duo huhu opueeuli
capita euut de uccontibus, quod ■rgnmantum iam supra tractalum auctor
hia longiua peraeqtdtnr et de barbarismo. Addita tandem panca de nn-

Dilli:ccl !:,■ Gl

Hadriano aequali rogitandum et propter llbri indolem tnulto po-
steriora temporn piodcntcm et propter res in co tractatas. in qul-
bus nulla illius grammatici uestigia oeprehendere potui.

De Mario Viclorino niliil habeo, quod dignum sit, quod hot
loco apponatur, cum ct qua aetate uiserit (Sancti Augustiui eoiin
erat aequalis) et quid scripserit satis constct '). lifeat mihi tantltm
modo paucis monere totani eius Artcm mctricaiti, de qua qiiattuoc
librOs scripsit, aliorum grammnticoruui tum graccorum tum latinontm
studiis niti. inter latinos qui fuerint a me in nntecedetitibus in-
dicatum est.

XIOT. DIOMEDES ET CHARISIUS.

Otami, beitr. 11. pp. 319—343.

Keil, grammatici latini. Lipp. 1857 ttol. I. Flauii Sosipatri Charisii artin
grnmnmticae libri V. Diotnedis ertis grammatlcae Ubri III. Ex
Charieii arte gramntatica cxccrpta. Praefatio. . ..

SrHnf/rfcKfn, Flauii Sosipatri Charisii de uersn Saturnio ramtnentariolm ei
codice Ncapolitano nunc primtlm Cilitlis. Golt 1811.

Kril, Analecta graiiimaticn EttL 18)8 p. SS scnq.

Post curas Diomedi ct Cliarisio nuperrime a Keilio irnpensas
□on opus uidetur tiec quae inter utrttmque intercedat ratio nec
qut eorum sint fontes ilerum exponere. in qtto haud fscile quic-
quain dcsideretur nisi quod editorem fugit non nihil doctrinae suae
Diomedem c Caesio Basso petiisse, ad quem multo aptiu* quam
ad Suetonium, quem rebus meli'icis operani dedisse nulluui quod
sci.nu r-xtal to^timijiiirim, inilii uidentur esse referenda quae Uar-
ronis nominc apposito de septenario ct octonario uersu de trimetro
heroo de Aroliilocliio uerstt apud Diomedem leguntur 2 ), id etiatn
magis credihile fit quod is serael in tertio libro 3 ) paulo antequam
UajToniana affert Caesii Bassi mentionem facit. praeterea com-

meris et ex Augustino atqtts Isidoro in Isude computi qnae inutita Bunt.
— Qnae heic dc inuentione carminis heroici dicuntur diuersa sunt ab iis
quae in Uictorini de raetris capite apud Putschinm leguntur.'

') Lachm. praef. Ter. M. p. XII. Oraefenhan, HII. p. 91. Osann
p. 369. 373.

Diom. III. p. 514 P. 499. 500 0. 515 K. tbid. p. 517 P. 504 0.

■) Diom. IU. p. 513 K. P. 497 G. — cf. c. tSL de Caesia Baiso.

Digiiizod ti/Cooglu

memorandiun est priorem partem libri tertil ordine mire perturbato
nil nos perucnissc. id quod a certo eonsilio, quo priores libri
cnmpositi sunt, prorsus alienum est. unmque mctra locis duobus
longo spatio sciiuictis 1 ) expnsita, dispntntioni de poetica institutae
rhythmi inetri pcdum cxplicatioues iiitericctae, ultimn praefationis
pars alio loco rcpetitn est*). liaec oinnin in sedcs suns compellere
consrer nisi uererer ue rei perexiguae ct incertissimae operam
dedissc uidcrer. — Tempus quo uixeriut Diomedes et Charisius
frustrn H. Keilius indagnre studuit. certum id tantum effectum
nnte Rufinum cos uixisse qui in eoinmentnrio de metris comicis
cos aliquoticns commemorauit ').

XV. FL. MALLIPB THEODORUS.

Inter ontnin metrica. scripta nullus extat liber, — fortasse
Atilii Fortunatiani Arle excepta, — quo minus admonemur scho-
lastiearum atque, ut iln dicnm, umbrnticarum litteranim, qunm eo,
quem de metris ad Theodorum filium scripsit Mallius Theodorus.
omni enim horrida inolestaquc doctrinn remota simplicitas elegnns
orationis, quae non nunqunm nd Ciccroniauum dicendi ger.ua prope
accedit, hominem osteudit umni uita uictuque excultum atque ex-
politum, qui honeslo oeio utitur, ut qnibus ipse litteris maxime
indulsisse uidetur, iisdem initiet fiUum. itaqne si uelis quos fontes
Mallius adhibucrit gradatim indagare, re infceta abeundnm est.
quos quamquam salis cognitos habuit, id tnmen ostentare noluil.
nuctores quidein duos nominatim appellauit, Terentianum atque
Iubam, sed tamcn ita, ut uersus tantummodu ex iis rcpeteret
sententiis de uno nlteroue eorum loeo non adiectis 4 ). qua re
factum est, ut ctinm in mnteria digerenda aliam uiam, quam qui
antecedebant sequeretur. qiii cum mctris, quae ex octo princi-

') Diom. III. p, 470. 492 P. 423. 461 G. 474. 404 K.
■) Diom. III. p. 501-2 P. 477 G. 502 K.

'-) RnDn. de metris com. § 2. p. 378 G. 2706 P. (Diomedes); $ 4
p. 379 G. 2707-8 P. (Charisina). § 30 p. 387 G. 2713 P. (Charislus
Dioraedes.)

') Hall. Theod. 0,5; 10, 1 (Inba); 5, 15; 6, 4 (Terentianus) ; eundem
eine nomine MTert 4, 20; 5, 14.

palibus nascuntur, siDguUrom quendam locum concedercnt; Mnllius
totnm in protol.ypb solis docuinam SUaJri poneliat, nd quue unria
jioctarum metra rcferemla ccnscbat 1 ). qitid igitur infram eDJH
disputationes de phalnccio liendce;isyliabo de metru asclcpiadco
oWico sapphico pburecrateo tjlyconeo, cniii animuduerteret dacty-
lum iti iis lociiro liaii-rc. cupili ilc mcr.ro dactylico inseruisse ?
quanquain eodcm iurc de iis in capitc de trocbnico metro disserere
poterat. Lilier ipse ad lioc tempus ditas recensioues cxpertus
rst casque per nnum I. F. Heusingerum, qui nmio 1 75(5 Guelfer-

ideoque pantm opis at.i.iilissf intclli^crct . | icrupportitne foctum
est, quod Ruhnkenius cum ad nooaiii iiiiins ;,-i';Liiiinatici editioncio
parandam incitaturus et obseruationes, quas iu Mallium fecerat,
ct itarias scripturas o diiobus Parisiuis codicibus per Musgrauiuni
excrrptas cuoj eo cotiini-jnicare:. lus ndiuiiientis inslruetus deeem
anois pust quani prior foru cs: rerensio ilemio edidil Lugdnni
llalauurmn Mallium Thendorum Heusingercis, et lianc alleram
vditiouum oiillis iiDH is curis aurtam Gaisfordius in collecUone scri-
[itorum Dietncoriini lilteris descrihendaiu curauil. 1'raelcr hos
cudices, quos accurale oouimus, complures rxtaot nonduin in usuni
uocati. in lioc genus primus refcreodua est cudcj. Bamherfiensis
netnte reliquis par, quein frr, H.i.im. !>rujg>ni'.ati- ublatum olim
contuli nouam melioremque Mallii Theodon recen-
tuiu iri spc quodam ducliis 11 ). ipta mox di-ier.tiis

'} Mall. Tli. II, M ,ilfi artu erRO niufriun niliil [ir-idcrari u quoquaiu
sdns seriiula a notiii iloccndi raliono p-o^ijicii-iis. i;l ca. ,jiiac alii, qui cailem
ilc L-c scripseruut, confusa ct permixta conlocauerint, nos octo tantum ge-
iiciii.us. fjttil.m ciaicpli? nalliiiii irnicuiii imc.Ii-ilili poi.-it lOiiipiniiciKlerc-

*) Codieis BambergenBis (H. I. Kr. tlll. 15) naturam Fr. Haase uir
clnrissirouB libri quem Gregorius TuronenEia du oursiliua ecclcBiasticie
ecripsit editione Urat. 1853 p. 5 diligenriasime descripnit.

Digitizcd ti/Googlr;

Theodort iibrum rontinentes '). Iam uero Geuartii 5 ) et Sante-
nii 3 ) codices affercndi sunt, qui quo dclati sint ncscio. Denique
mentio faciendn. cst Bedae Uencrabilis, qui in libro de metrica
ratione scripto Mallii mngnam partcm ad uerbum expressam de-
scripsit. cui ndiungnm pnraphrasin licrnenscm 4 ) saepc a San-
tenio laudetam. cuius quanta sit utilitas npparcbit e paucis a
Sinnero adscriptis iii'rl>is ■'). imhei autem illa paraphrasis id pro-
prium, nt quod Mellius continua orntionc strictius docet, idem in
diucrbio intcr inngistrum ct diseipiilum habito tractctur. —

Haec de codicibus, a quibus, cum per uoruiii uetustatem iatn
uon sit sperandum fore ut qui sint et aetate ct bonitate priores
possint rcpcriri, futuro Mnllii cditori minns auxilii sit petendum
quam a suo ipsius ingcnio , cui cxercendo longe potens spatium
detum est. ueriia enim seriptoris quaiiquam sollerti Heusingeri
cura multi iam nodi expediti sunt, nlterom eliain nunc monuui eam-
que feliciorom expcctnut, quo n corruptelorum sordibus prorsus
purgentur. eidein id quoque erit quoerendum unde Mnllius
exempla sumserit, quorum permngne pors nescimus quo sit refe-
renda. mibi quidem tantummodo contigit, ut trium uersuuin nucto-
rem, qui Heusingero non notus erat, repcrirem. ucrsus enim s )

■) AnaL gr. p. 15 Valic. Nr. 1491 chart. eec. XV. fol. 28 — 30 hmHi
theodori mi, p. 22. Rtgia. 251 membr. B eec. fol. 84—95. — p. 28. Ur-
bin. 1157 membr. fol. eee. XV. Malli Theodori de melri, incii.it feliciler.

•) Rubenii dies. dc uita Mall. Thcoil. p. 10ti. ,reliquit Theodorus
lilium eibi coenoiniuem Theodorum, ad ijih'];i pcripfii. libimn de melris, qui
lnnnuscriptus extat apuil Ci. D. Geuartium. eina initium hic libet apponere:
T»abilare nemmem arbitror, Thtadore fili, qaad in nraliane metrica suimitalit
cmtta reiierla tii W ea aa«e eicellenlibai lenteuiii ac «ertit dicerentttr car-
minit eliam cerla modutuiw ihilii-jni .iiiiilnis redderet.'

•) Santeniue comment. in Ter. U. a. 1723.

*) Sinnorue Catol. bibl. Born. L p. 430.

') Qualie similitudo inter Mollii lihrum et poraphrosin intercedot ut
apparcat, uerba adscribam, quao npnd Sintteritm I. c. inucni et quibuecum
quarti copitis initinni ucliin cnriicrutur. ,11. nictnnn dactylicuui exametrum
a quo inuentum est prius? B, Ab Orreo Crilias osserit. D. Quomodo?
M. Dicit Critins quia Orfeus hoc inuenisBet, Democritus a Museo. D. Quo-
modo? M. Dicit Democrittts quia Jluaeus ilhul innenisset. D. <}unre? M.
En qttod deorum facla carmhte eiui esplicare uellet, metri lininp. quod
longe pulerius celsiueque eet aut repertor out certo adprobator fuitv

•) MalL Theod. 9, 3.

DigiiizMbyGoogle

rcfcrcnda sint, ubi hacc ucrbn posita inuenies : gerit haec arma 1 ).
— Alterum QerflUiU s ) Tu genul koc mementi) Mallius e Terentiano 1 )
pctiit. Denique tcrtiuni 6 ), ijueni nuctor apud Iubam sc legisHc
affirmat Qua/is aquila cita Oeler&a» auida pimis transuolat originem

nucnirent aliqueni, qui in eorum uitae per-
ndac opcinin coiisumerct, id Mallio Tlieo-
irisi|iic iicciilil, qui ciits uitae enuclcaiidac
", ; ), ail ijiicm ipii iiceui-aliiis dc ea cdoeeri
us. nos salis dnciiiuis scirc anno 390 cum
a cuius honorcm Clauiliimus porta pancf,'y-

XVI. MAURUS SERUIUS HOHOBATUS.

tincnl diio: librr Oiitimrter i-l ait Ai/ni/sittiin <!•■ riitioif iillinijriiiii ,<yl-
labarum, Centimctci- breuis cst centum apud poctas maxime usi-
lalorum metrorutn enumeratio ncque negiecla esl ratio octo pro-

') Uerg. Aoh. Vill, 111," 530.

*) ibiii. V, 41B.

') Mnll. Theod. 4, 17.

') Teretil. M. u, 2537.

») Uall. Theoii. 6, 5.

a ) Annll. gr. p. 518.

') ,Albi Peiri Panlf F. Rubenii dissertatio rie uila Fl. Mnilii Theo-
dorl 0. C. qnaeetarlB Sncri pslatil, Comitis. S. L. praefecto praetorio
Galliarum, pnielecti praelorio Italicae, Alricne, Illyricne U. consnlaris
ordiiiarii, in una non tnntum Theodori sed et Auaonii diguitates nc illorum
tamporum hiatoria illustratur. Ultroiccti 1697.'

Digitized b/Cooglc

soiis deriuari uon potcian,
rapitc, qliod dc diuersis me.
teriae tenuitate pauca de hoc

Parrliasii auctoritatem aecutus edidlt, Ogannus non sntis idou
argutnentis demonslrarc conatur. nam cura fnteliegi baud fai

niatico adscribendum esse censeo. qui siue Maximinus appellattu
est — id euiin solum nomeu codicum auctoritatc nititur — siuc
nliud nomen habuit, nnllo modo ab Endlichero uominori dcbebat
Maximtts Uictorinus. —

Seruium cxeuntc seculo p Cb. n. quarto uixisse intellegatur
e locis a Gracfcnhanio aUatia.

xvn. ituFnros et priscianus.

iff. Hertt. Frisciamis prael". p. VII.

Quae hodie Rufini supersunt duo capita de metris comicis et
de ructris orotorum id habcnt communc ut in iis minus acriptoria
quam aliorum grammaticorum scntcntiae propositae sint. quae
cum maximam partem nliunde notae non sint, patet magni facien-
dum essc Itbrum, cui Siscnnae Uarrouis liassi Scauri Iubac ilcbc-
mus noa contemneudas reliquias. atque cum lot diuciiis^imon.m
temporum auctores a Rufino ifferrentur, summo iure Osannus iis ad
eius aetatem definicndam uti eamquc, cum Seruio nullus testis minor

Digitizcd byGoogle

inucnirolur o! i:nm l'ri«chiii imlhi iuentio li

diss« poterat statuere, quotl Intcr utruinqi

apparet. si Osaiuii srntvntia arcipiondn c
quinto seeulo floruisse, eiusdem seculi pr
niim ; sed cuni pcr Ialiniiim ("t Ilertziiiiii A
iiiis ('[igiiiirc crioeti siimis, qiicm Iustinifini
ilcnmt, dc Rufino idum stndieiidniu ciqic
luin erit assignandum, quo possit ulxlsse. -

rognitn nffinnarc. (junrinri i ■ t iir-1 imporitii.c u<:.i .-LiTOignntiao uilimii
effugiainus brei.iter de supradictoruin melrfs auctorum exponamus
testimoniis etiam metricorum usuumque approbatlonlbus utentes' 1 ).
itaque ut docciit. qni sit usus imnlrici itcrsus apud comicos latinos
eosquc inulto licentins quam Grsccos in loeis paribus dactyhmi et

spondeum admittere, Terentianum Asmonimu lubam inter testes
prodire iubet.

TTVTTT. AXDHELMTJS.

Nominc Mdhelmi episcopi angliei (f 709) primus A. Maius
librum, qui de re grammatica et metriea inscribitur, edidit 1 ). in
quo quae continentur ad quem referam neminem habeo praeter
auctorcm, qui dc carniinc hcroico scripsit, undc oranem suam de
dactylico hexametro doctrinam auctorcm petiissc certuin est s ).
fortasse ad eundem suctorem quae sequuntur disputationes de
uitiis hexainetri, quac rcnftjj ibi nppeOantur, ct de caesuris sunt
rcuoeandae. extrema autem pars, ubi XXVIII pcdes rcccnsen-
tur et exemplis copiosissimis illustrantur, ex auctoris ipsius iti-
genio ortn esso uidetur. quos scriptores antiquos et cliristianos
Aldtielmus perlegerit imlex ab Ang. Maio dilipxouissime con:ecti;p

') Prisc. ile metr. com. p. 411 G. 1319 P
'} Ang. Maius Classic. auctor. e uatic. cot
sann. II. p. 157. 173.
') Aldli. pp. 522-532 et Blmc. Uict de c

XVHH. BEDA TJEHEBABILIS.

Quod consilium Bedae fucrit, cum librum ad Guthbcrtuui de
re metrka scriberet, e uerbls cius extremis yatct ') ; , haec tibi
diligcntcr cx natiquorum opusculis HCriptoriim execrpere curnui
et quae sparsiin scripta ipse diurno laborc collcgeram tibi collccta
obtuli, ut quemadmoduai te in diuinls litteris statutisque ecelesia-
Stieis imbucrc studui, ita et in metrica artc, quae diuiuia 11011 est
cognitn libris, tc solerter instruerein.' qua re non est mirandum,
si auctor ntillas c suoptc ingmiu pi ofuit stntentias, sed satis ducit
gratnmaticoEum doctrinns unani post alteram recensere. queui in

S grammatici:

matimi generibus "} tradidit cx auctore, qui noliis incertits uisus
cst de carmine heroieo °), ct c Diouiedc '") ct Isidori originibus ")
dcprompta essc. — Aetalriu Bedae coustat fuissc indc ab auno
672 usque ad annum 732' 1 ), -

') Eed» p. 2382.1'.
•) id. p. 2350 r.

■) id. p. 2362 P. Seru. p. 1815 P. § 4 p. 408 Endl.

') id. u. 2379 P. "*■ ■'"

') id. p. 2364. 2366. 2376-79 P. Mali. Tk c. 4-5.

•) id. p. 2380 P. ,i\aae njiia pagana crant nos tat-.gere non libiuV

') id. p. 2380 P.

■) id. p. 2381 P.

■) Max. Uict de carm. ber. P. 286 L. 1955 P.
"•) Diom. III. 6, 440 G. 480 P.
") Isid. Origg. p. 852.

'•) Bemhordy, roem. litt. gesoh. cd. nlt p. 311.

XX. SAMCTOS SOKIFACIUS.

lam in editione Mallii Thcodori nb Hoiisingcro parata') fra-
gmentiim quoddam adespoton legitur ad codices Guclfcrbytanum
et Parisinum accuratc expressum, in quo de cacsuris uersuum et
de inetro disscritur. cuioa iogiuenti quis auctor sit habendua quod
sciinus H. Kcilio dcbemus, qui in codice nliquo uetusto Palntino
idem fragtnentum rcpperit nominp lionifacii udscripto 2 ). de prelio
huius opusculi ne quid diceremus Heusingrri opera atque indu-
stria cffcctum est, qui docuit masimarn frngmcnli partem ad Jsidori
Originum libros et Scruii Ceutimetrum nccommodatam esse. Bo-
nifacius mortuus est anuo 7f>i) Fuldae.

') Scriptores rci melricao latiui. Ed. Uaistord p. 577-585.
') Keil Anal. gr. p. 21. membr. 4 min. sec. X. foi. 114: ,incipiunt
caeaure uersuum snncli banifacii}

Digitizod byGoogle.

T h e s e s.

I. Oiunes Komanorum litteras nd rhetoricam, Graeconuu uero

ad cpicam rationein inclinare contcndo.
II. Critica quflm diploinaticam uoeanl unmis artis criticae fun-

daiuentum habcoiium est.
III. Ars critirn, dummndo rectc exerceatur, uingnam uim babet

ad morcs emendandos.
Illi. In Sen. de cleui. I. 1. § 4 legenilum esse conicio: ,quotiens
nullani inuenerain misericordinc causam, niitii peperi.'
V. In Cic. Or. § 158 legi uelim ,AF praepositio est' etc. (ef.

Freuod lcxic. I. p. LX.)
VI. Pueros non prius quam anno duoileciino peracto gymnasiis

tradeodos esse censco.
VII. Dubitari potest fueritne poetaruui umgnurum in Germania
prouentus. snmmos nutem qui cogitationc fingi possint enm
musicos procreasse certum milii uidctur.
VIII. Nullus est musicus in quo netatis nosjrae alexnndrinae magis
coinpareat indoles quam in Fclice Mendclssolin-Bortholdy.

Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Symbolae criticae ad historiam scriptorum rei metricae Latinorum scripsit ... Hermanus Wentzel"

See other formats